در گفتگوی زیر حجتالاسلام و المسلمین حسین مشکوری، مدیر «کانون خورشید» اولین مرکز ترویج رسانهای معارف غدیر و صحیفه سجادیه از تجربه این کانون در عرصه رسانه و ترویج غدیر سخن گفت و با نگاهی صریح، خلأهای موجود در تولیدات سینمایی و رسانهای را در این زمینه یادآور شد و بر ضرورت ورود نهادهای حاکمیتی برای تولیدات فاخر و اثرگذار در سطح جهانی تأکید کرد.
وی در گفتگوی زیر، از تفاوت «شعائر» و «تبیین» نیز سخن به میان آورد و از ضرورت تبدیل شدن غدیر به یک عید جهانی در جهان اسلام و از جایگاهی که باید در سینما و رسانههای بزرگ داشته باشد. مشروح گفتوگو را در ادمه میخوانید:
الحمدلله الذی جعلنا من المتمسکین بولایة مولانا و مقتدانا امیرالمومنین و اولاده المعصومین علیهم السلام. امیدوارم خداوند متعال به برکت کار برای اهلبیت (ع) و خاصتاً برای امر غدیر، ما را در زمره دعای مستجاب پیغمبر (ص) قرار دهد که فرمودند: «وأنصُر مَن نَصره».
مهمترین درسی که بنده بهخصوص در این قریب به پانزده سال از فعالیت در مسیر غدیر امیرالمؤمنین (ع)، آموختهام و امید دارم خداوند ما را در آن ثابتقدم بدارد، این است که کار برای غدیر، برای کسانی است که در امر تبلیغ و ترویج آثار اهلبیت (ع)، بهدنبال یک «کار اصلی و اساسی» هستند.
چون غدیر، بهعنوان مهمترین آموزه و اساسیترین تعلیم تربیتی، در حجه الوداع آخرین حرکتِ پیامبر اکرم(ص) بهعنوان کاملکننده دین، رقم خورده و صورت گرفته است، لذا معلوم است غدیر، با این ویژگیها و این عظمت، کار بسیار مهمی است و خداوند در قرآن کریم نیز تأکید کرده است که اگر این پیام ابلاغ نشود، رسالتت از بین میرود؛ «وَإِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ» (مائده، 67) بنابراین، غدیر، چون امری محوری و بنیادین است، لذا کار برای غدیر هم با چنین ویژگیها و صفاتی باید همراه باشد.
در این مسیر یکی از مهمترین وظایف، مسئله ابلاغ و رساندن ماجرای غدیر به ابنای بشر، و بهویژه کودکان است. این موضوع برای بنده بسیار آموزنده بوده است؛ چرا که متوجه شدیم در این حیطه چقدر کم کار کردیم. من به عنوان نمونه، تجربهای را بازگو میکنم؛ ما پروژهای تحت عنوان «پرده آخر» برای کودکان تولید کردیم که در آن داستان غدیر را به قالب انیمیشن درآوردیم و در شبکه پویا پخش شد. راستش را بخواهید، فکر نمیکردیم کار بسیار بزرگ و ارزندهای باشد، اما وقتی این انیمیشن پخش شد و در صدا و سیما بازتاب پیدا کرد، بازخوردی که گرفتیم ده برابر تصورات ما بود.
این حجم از بازدید و استقبال، خود گواهی است بر این واقعیت که در این حوزه چقدر کار نشده است. ما به ۱۱۰ کودک که در مسابقه مربوط به این انیمیشن شرکت کرده بودند، جایزه در نظر گرفتیم. 17 نفر از این کودکان سهمیه تهران بودند و بقیه از سراسر کشور. ما به صورت نمادین به این 17 کودک جایزه دادیم. خانوادههای این بچهها شاید چندان با معارف دینی، آشنا نبودند و در پوشش خود هم شاید اهل مراعات نبودند، ولی چند نفر از آنها، به من گفتند «چون بچهمان شبکه پویا را میدید، ما هم نشستیم و تماشا کردیم و تازه فهمیدیم غدیر چیست!»
این نشان میدهد که حتی بعد از این همه سال از وقوع انقلاب، هنوز برخی خانوادههایی هستند که شاید از واقعه غدیر بیخبر باشند؛ اما رسانه میتواند این حقیقت را به درون خانهها ببرد.
درس اساسی که من از کار برای غدیر آموختهام این است: نخست اینکه باید کاری «جاندار» و متناسب با عظمت غدیر؛ این محور مهم اعتقادی انجام شود، و دوم اینکه این کار اگر خطاب به کودکان و نسل نوجوان باشد، بازخورد بسیار فراوانی در این نسل دارد.
اصل کلیدی این است که مردم، بهعنوان مخاطب اصلی، برای ورود به عرصه ترویج غدیر تشویق و ترغیب شوند. ما این موضوع را بهوضوح لمس کردهایم. برای مثال، در بحث «اطعام غدیر». اگر نگاه کنید، اطعام غدیر در سالهای اخیر از یک نقطه صفر، به سطحی نزدیک به صد رسیده است.
این موفقیت حاصل کارِ «چهره به چهره» و «سینه به سینه» با تودههای متدین مردم در مساجد و محلات بود. ما اصلاً با رویکرد «بخشنامهمحور» پیش نرفتیم؛ چرا که ترویج با بخشنامه پیش نمیرود. ما برای مثال، «رادیو معارف» را بهعنوان رسانهای با مخاطب دینی انتخاب کردیم و از سال ۹۳ برنامههای متعددی را آنجا اجرا کردیم. این تحریک تدریجی قشرهای متدین از طریق رسانههای مذهبی بود که کار را به این سطح رساند. پس مهمترین راز ترویج غدیر، کار با تودههای مردم و دغدغهمندان است.
در این زمینه، من همیشه به کلام کلیدی و بسیار مهم رهبر شهید انقلاب استناد میکنم. ایشان فرمودند: «کتاب الغدیر علامه امینی، مایه وحدت است.»
این جمله بسیار حیاتی است. اگر ما مسئلهی غدیر را بهگونهای مطرح کنیم که مایه تنش، اختلاف و انشقاق باشد، در حقیقت به خودِ اصلِ غدیر آسیب زدهایم. ایشان این جمله را در سه مقطع مختلف تکرار فرمودهاند تا اهمیت آن را برسانند.
دلیل اینکه «الغدیر» مایه وحدت است، در رویکرد مرحوم علامه امینی نهفته است؛ ایشان با استفاده از منابع و مستندات «اهل سنت»، ولایت امیرالمؤمنین (ع) و واقعه غدیر را اثبات کردند. یعنی ما از درونِ آنچه اهل سنت به آن معتقدند، وارد مسئله شدیم.
بنابراین، اگر کسی بخواهد با غدیر ایجاد تفرقه کند، در واقع مسیر علامه امینی را گم کرده است. علامه امینی با این رویکرد وحدتآفرین، نمره بسیار عالی خود را از تمام متفکران جهان اسلام گرفت و نشان داد که غدیر، فراتر از یک بحث مذهبی، حقیقتی است که میتواند پلی برای فهم مشترک باشد و این قابل دستیابی است.
تمام کسانی که بر کتاب «الغدیر» تقریظ نوشتهاند، از میان دانشمندان، متفکران و نویسندگان اهل سنت هستند؛ از مصر، سوریه، عراق و حتی اقصی نقاط دنیا. همه آنها این کتاب را به دلیل اتقان و دقت علمیاش ستودهاند، بدون هیچگونه اختلافانگیزی یا جسارتی. کتاب «الغدیر» در اوج ادبیات اختلاف و اتقان مباحث علمی، در دسترس ما قرار گرفته است.
هر کسی که اهل انصاف باشد، با مراجعه به منابع اهل سنت، به راحتی به واقعه غدیر پی میبرد. مرحوم علامه امینی این اتفاق را بهعنوان یک الگو رقم زدند. اگر کسی بخواهد خلاف این مسیر حرکت کند و موجب اختلاف شود، قطعاً به اصل غدیر آسیب خواهد زد.
بله این موضوع، بحثی مفصل و مجزا میطلبد، اما نکته مهم این است که رهبر شهید ما سالها پیش، تعبیری بسیار زیبا و عمیق درباره کتاب «الغدیر» داشتند: «کتاب الغدیر، کاخ عظیم علامه امینی است.» این تعبیر نشان میدهد که ایشان این کتاب را تا چه حد مهم و تأثیرگذار میدانند؛ ایشان در جایی دیگر تأکید میکنند این کتاب باید اقطار عالم را پر کند، نفرمودند جهان تشیع یا اسلام، بلکه اقطار عالم چون موضوعِ «ولایت امیرالمؤمنین (ع)» را به عنوان «انسان کامل» و «خلیفه بلافصل رسول خدا (ص)» مطرح میکند؛ کسی که هدایت بشر تا روز قیامت بر عهده اوست.
این جمله رهبر انقلاب حکایت از این دارد که «الغدیر» نه تنها اختلافی ایجاد نکرده، بلکه مایه رشد و ارتقای اعتقادی و دانش اخلاقی عالم نیز هست. علامه امینی با این رویکرد، الگویی از چگونگی اثبات حقایق دینی بدون ایجاد تفرقه را ارائه دادند.
ببنید در زمان بعثت پیامبر اکرم (ص)، رسانه مهم، «شعر و شاعری» بود. اعجاز پیامبر (ص) با قرآن که در اوج ادبیات آن دوران بود، توانست تأثیر بسزایی بگذارد. شعر در آن زمان قدرت و نفوذ داشت که یک حکومت یا قبیله را دگرگون کند. به همین دلیل، سرعت انتقال اسلام در آن دوره، به واسطه قرآن و رسانه شعر، بسیار بالا بود.
پیامبر اکرم (ص) نیز در واپسین روزهای عمر شریفشان، مسئله غدیر را مطرح کردند و به «حسان بن ثابت انصاری» دستور دادند در وصف غدیر شعر بسراید. این شعر، بهعنوان اولین سند رسانهای روز غدیر، تا امروز باقی مانده است. چنانکه شعر در آن دوره به عنوان یک رسانه مؤثر، در پیشبرد اهداف اسلام به کار گرفته شد، امروز نیز ما باید با همین رویکرد، از «رسانههای نوین» در خدمت غدیر و ولایت امیرالمؤمنین (ع) بهره ببریم.
لذا ما از همان ابتدای کار، نام مجموعهمان را «کانون خورشید؛ اولین مرکز ترویج رسانهای معارف غدیر و صحیفه سجادیه» گذاشتیم. چون میدانیم رسانه امروز (صوتی، تصویری، مکتوب، مجازی و سایبری) برد بسیار بالایی دارد. ما به جای اینکه در کنج پژوهشگاهها بمانیم و کتابی بنویسیم که عده محدودی میخوانند، از ابتدا سایتهای مختلف راهاندازی کردیم، شبکههای اجتماعی را فعال کردیم و با مجامع علمی و دانشگاهی و بچههای رسانهای ارتباط گرفتیم. سایت ما، «ابلاغ دات کام»، جزو اولین سایتهای ترویج رسانهای در کشور شد. این سایت در سال دوم تاسیس، به عنوان سایت اول غدیر در کشور شد، چون ما بر تولید محتوا در زمینههای مختلف تمرکز کردیم. بسیاری از سایتها صرفاً محتوایی را از دیگران بازنشر میکنند، اما ما در «ابلاغ»، تمام چرخه تولید را خودمان انجام دادیم. ما فقط یک سایت ساده نداشتیم و از کلیپهای یک دقیقهای و پادکستها گرفته تا بنرهای شهری، مجلات، کتابهای کودک، رمانها و کتابچههای بزرگسال؛ ما صفر تا صدِ نیازِ مخاطب را پوشش دادیم و بسیار بازخورد گرفتیم.
نتیجه این کار در طول این سالها، ایجاد یک «منبع» برای دیگران شد. نزدیک غدیر که میشود خیلیها میپرسند کانون خورشید امسال چه محتوایی برای ارائه دارد؟ بسیاری از افراد، از طریق آثار ما، با ما آشنا شدند؛ برخی وارد عرصه ترویج شدند، برخی تحصیلات خود را در این مسیر ادامه دادند و برخی هم دیگران را به ما معرفی کردند. برای مثال در حوزه شعر، برگزاری جشنهایی مثل «غدیریه سرایی»، باعث شد شاعران در سالهای بعد به صورت خودجوش و بدون دخالت ما، به سمت «غدیریسرایی» حرکت کنند، تا جایی که برخی از آنها دیوان اشعار غدیری خود را منتشر کردند.
هدف ما این بود که غدیر را با «زبان روز» و با همان روش و رویکردی که اسلام منتشر شد، ترویج کنیم.
ببینید، ما واقعا در عرصه «به تصویر کشیدن» واقعه غدیر، در عرصه فیلمهای بلند و سینمایی با تکنولوژی روز به شدت با نقص روبرو هستیم. البته منظور من بازسازی تاریخیِ صرف نیست؛ (بازسازی شاید اولویت چندم باشد) بلکه منظورم «تبیینِ» ضرورتِ غدیر است؛ اینکه در روز غدیر، حضرت رسول الله(ص) برای چه دغدغهای مسأله استمرار هدایت و امر ولایت را تعبیه کردند؟
ما باید پاسخ دهیم که چرا پیامبر (ص) در روز غدیر، این دغدغه را داشتند؟ ما باید به این شبهات پاسخ دهیم که مثلاً میگویند: «چطور میشود غدیر که جمعیتی ۱۲۰ هزار نفری در آن حضور داشتند، هفتاد روز بعد در سقیفه، فراموش شود؟» اینها پرسشهایی است که نیاز به تبیین دارد. کتاب هست، منابر هست، اما اینها باید با استفاده از فیلمهای سینمایی، مستندهای بلند و انیمیشنهای باکیفیت به تصویر کشیده شود. ما در این عرصه به دلیل هزینههای هنگفت آن، نتوانستیم وارد شویم.
ما در بخش «شعائر» (مانند برگزاری جشنها و مراسمهای بزرگ و ...) بسیار قوی هستیم و از نظر کمّی، بسیار عالی عمل میکنیم، اما در بخش «تبیین» (پاسخ به شبهات و تحلیلهای عمیق) هنوز ضعیف هستیم. هر دو خوب است، اما اگر فقط به شعائر اکتفا کنیم، این کارها ممکن است «تاریخ مصرف» کمی پیدا کنند.
غدیر هم برای اینکه بتواند «جهانی» شود و همانطور که پیامبر (ص) فرمودند (از امروز تا روز قیامت)، در قلب نسلهای آینده باشد، نیاز به تبیینِ رسانهای دارد. ما در تولیدات سینمایی و بلند، به دلیل هزینههای بسیار بالا، هنوز نتوانستهایم وارد این عرصه شویم، در حالی که این همان مسیری است که غدیر را از یک واقعه تاریخی به یک حقیقتِ زنده و جهانی تبدیل میکند.
ما تا جایی که توانستهایم، دغدغههای خود را در این زمینه مطرح کردهایم، اما به نظر میآید مجموعههای کوچک و غیرحاکمیتی، با وجود تمام اشتیاق، توان تأمین هزینههای هنگفت تولیدات سینمایی و رسانهای در سطح جهانی را ندارند. برای اینکه بتوانیم غدیر را به شکلی که شایسته است به تصویر بکشیم، نیاز داریم که مجموعههای حاکمیتی و سازمانهای بزرگ، با نگاهی حرفهای و تخصصی وارد این عرصه شوند.
نکته پایانی من این است که باید بدانیم اصرار و تأکیدات پیامبر اکرم (ص) در آخرین لحظات عمرشان بر موضوع ولایت و همچنین روایات ائمه (ع) که میفرمایند: «افضل اعیاد امت، عید غدیر است»، حکایت از یک امر خطیر و بزرگ میکند.
شعائر و مناسکی که از طریق روایات درباره روز غدیر به ما رسیده است، همه نشان دهنده این است که این روز منحصر به فرد است، حتی روایتی وجود دارد که میفرماید در شب عید غدیر، کسانی که در محضر خداوند بخشیده میشوند، از کسانی که در عرفه و شبهای قدر مناجات کردهاند، بیشتر هستند و این روز از نظر اجر و ثواب در کارهایی چون روزه و صدقه و اطعام در جایگاه بالایی قرار دارد.
اما با تمام این عظمت، هنوز به نقطه مطلوب نرسیدهایم. نگاه کنید؛ در جهان اسلام، عید فطر و عید قربان به عنوان دو عید بزرگ شناخته شدهاند و حتی عید فطر در بسیاری از کشورهای عربی، جشنی فراگیر و تعطیلی رسمی دارد. اما غدیر با این همه ظرفیت، هنوز آن جایگاه جهانی را در میان ملتهای مسلمان به دست نیاورده است. همانطور که امام رضا (ع) میفرمایند: «عید غدیر میان عید فطر، قربان و عید جمعه، همچون ماهی در میان ستارگان است»؛ اما هنوز این ماه، در آسمان جهان اسلام به تنهایی ندرخشیده است.
ما حتی در عراق، با وجود اینکه مرکز شیعه است، تازه در دو سال اخیر توانستیم غدیر را به تعطیلی رسمی تبدیل کنیم، در حالی که ما در ایران، به دلیل جایگاه مذهبی خود، باید بسیار جلوتر از این مرحله باشیم.
ما در «کانون خورشید» در ۳۶۵ روز سال برای غدیر کار میکنیم که نتایج آن را در غدیر میبینیم و باید مجموعههای بیشتر و بهتر و با ظرفیت بالاتر نیز وارد این کار شوند تا این «غربت غدیر» برطرف شود.
انتهای پیام