«ازدواج آسان» عبارتی است که در ظاهر ساده می‌نماید، اما در عمل به امری دشوار و پرچالش تبدیل شده است. در نگاه نخست، سخت‌ترین بخش ازدواج باید انتخاب همسر باشد؛ زیرا این انتخاب، سرنوشت دو انسان و آینده یک خانواده را رقم می‌زند و نیازمند شناخت، بلوغ فکری و تصمیم‌گیری صحیح است. اما در واقعیت، بسیاری از جوانان ایرانی پیش از رسیدن به این مرحله، با مشکلات اقتصادی دست‌وپنجه نرم می‌کنند و با چالش‌های جدی مواجه می‌شوند.
امروزه هزینه‌های سرسام‌آور مسکن، اشتغال، تورم روزافزون و ناتوانی در تأمین مقدمات اولیه زندگی، ازدواج را برای بسیاری از جوانان به آرزویی دور تبدیل کرده است. این در حالی است که ازدواج در آموزه‌های دینی، امری مقدس و واجب شمرده شده و تأکید فراوانی بر تسهیل آن شده است. بنابراین، بررسی عواملی که این امر ساده و مقدس را به معضلی پیچیده تبدیل کرده است، ضرورتی انکارناپذیر است.
ایکنا در همین راستا و با هدف بررسی چالش‌های ازدواج آسان این موضوع مهم را مورد توجه قرار داده است تا از منظرهای گوناگون این موضوع را در گفت‌وگو با اساتید حوزه و دانشگاه و کارشناسان به بحث و بررسی بگذارد. از این رو با سمیه عرب خراسانی، عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب و پژوهشگر حوزه خانواده به گفت‌وگو نشسته‌ایم، تا از منظر اجتماعی به موانع و چالش‌های ازدواج آسان بپردازیم.
ایکنا ـ امروز مهمترین مانع بر سر راه ازدواج آسان جوانان چیست؟
صحبت از مهمترین دشوار است. جمعی از عوامل در این زمینه نقش‌آفرین هستند. اقتصاد، تغییر ذهنیت نسبت به ازدواج، افزایش توقعات از همسر، ورود عنصری به نام عشق و توهمات نادرست پیرامون اهمیت آن به عنوان ستون خانواده و دلیل تشکیل آن، دخالت خانواده‌ها و ممانعت از ازدواج جوانها، رسومات فرهنگی نادرست و عنصر بسیار نادرست مقایسه که ازدواج را تبدیل به میدان رقابت نمایش سرمایه‌های مادی کرده است.
این فهرست می‌تواند ادامه داشته باشد، اما موانع ازدواج آسان می‌تواند شامل همه یا برخی از این موارد باشد. به‌طور کلی هر گاه ازدواج از آغاز یک پیوند به نمایش رسوم و سرمایه‌ها تبدیل می‌شود ازدواج سخت می‌شود.
ایکنا ـ اگر بخواهید موانع را اولویت‌بندی کنید، اقتصاد، مسکن، اشتغال، مهریه، جهیزیه، توقعات خانواده‌ها یا تغییر سبک زندگی در چه جایگاهی قرار می‌گیرند؟
حتماً سه مورد اول اقتصاد، مسکن و جهیزیه مهمتر هستند. ازدواج صرف‌نظر از روابط عاطفی و احساسی یک نهاد اقتصاد بنیاد است. تامین معاش امر مهمی است و استقلال زوجین یا وابستگی به خانواده‌ها را تعیین می‌کند. زمانی که زوجین مستقل باشند امکان تصمیم‌گیری و زندگی مستقل دارند. اگرچه حمایت خانواده‌ها هم مهم و هم کارگشاست. مسکن حتما نیاز هست. به‌هرحال زوج جوان نیازمند مکانی برای شروع زندگی هستند که با اقتضائات زندگی امروز و توقعات زوجین از یکدیگر تناسب داشته باشد.
به جهت تحولات فرهنگی زندگی با والدین همسر به نظر مناسب نیست تا زمانی که فرهنگ جدیدی در ارتباط میان عروس و خانواده شوهر و داماد و خانواده زن ایجاد شود که آسیب‌های پیشین را برطرف کند؛ بنابراین مسکن امر مهمی است و تامین ان می‌تواند مانع ازدواج آسان باشد؛ و در نهایت جهیزیه. هم به جهت اینکه وسایل اولیه زندگی فراهم باشد هم مشارکتی که زن و خانواده او برای شروع زندگی می‌کنند. داماد تامین هزینه مسکن و خانواده عروس ضروریات اولیه آغاز یک زندگی. اما این مورد از ضروریات خارج شده و تبدیل به مانعی برای شروع زندگی شده است. مقایسه و شرمندگی از کمبود جهیزیه یا توقع خانواده شوهر یا خود شوهر در این ماجرا موثر است و ازدواج و تشکیل آسان خانواده را به تاخیر می‌اندازد. بقیه موارد برآمده از همین سه مورد است.
ایکنا ـ نقش شرایط اقتصادی در دشوار شدن ازدواج چقدر است و آیا اقتصاد به‌تنهایی می‌تواند کاهش تمایل به ازدواج را توجیه کند؟
اشاره کردم که خانواده یک نهاد اقتصاد محور است. یعنی نهادی است برای تامین نیاز غریزی و ادامه نسل و همچنین تامین معاش خانواده. اگر شغل نباشد امکان تهیه مسکن نباشد یا والدین امکان کمک به زوجین را نداشته باشند شرایط زیر یک سقف زندگی کردن برایشان فراهم نخواهد بود. اما توجه به این نکته ضروری است که هیچ مسئله و امر اجتماعی تک علتی نیست و حتی به سختی می‌توان گفت کدام عامل مهمترین یا اولین یا اخرین است. اما به‌هر صورت برخی عوامل بستر و زیربنا هستند و اقتصاد از آن جمله است.
اقتصاد به تنهایی نه موجب افزایش تمایل به ازدواج است نه کاهش آن بلکه در کنار دیگر عوامل می‌تواند می‌تواند رانه و محرک باشد. اگر تمایل باشد و اقتصاد نباشد دشوار می‌شود اگر اقتصاد فراهم باشد، اما انگیزه و الزام و محدودیت دسترسی به جنس مخالف وجود نداشته باشد یا آزادی لازم برای انتخاب همسر مناسب، اقتصاد به تنهایی نمی‌تواند ازدواج آسان را فراهم کند.
ایکنا ـ خانواده‌ها در مسیر ازدواج آسان بیشتر نقش حمایت‌کننده دارند یا گاهی خودشان به ایجاد توقعات و هزینه‌های بیشتر دامن می‌زنند؟
هر دو مورد. بسته به فرهنگ خانواده. معمولا مادر پسر‌ها و پدر دختر‌ها در این زمینه نقش پررنگ‌تری دارند. اغلب خانواده‌ها حقیقتا تلاش شان برای حمایت است، اما برخی خانواده‌ها توقعات، حساسیت‌ها یا دیکتاتور مابی دارند که امکان ازدواج را از فرزندانشان دریغ می‌کنند. این مورد بی‌سابقه نیست و هر خانواده خاطره‌ای از این ماجرا در خود یا خانواده اطراف به یاد دارد. این امر نیاز به فرهنگ سازی اصلاحی دارد. حضور خانواده حتما و قطعا باید باشد و تقویت شود، اما مرز‌هایی مشخص شود که از آنها عبور نکنند. هم حمایت باشد هم حدودی برای آن باشد. زوج جوان به حمایت و تجربه خانواده‌ها نیاز دارند و نباید رها شوند.
ایکنا ـ چرا حتی خانواده‌هایی که از نظر مالی توانایی محدودی دارند، گاهی برای مراسم، جهیزیه یا مهریه معیار‌های بالایی تعیین می‌کنند؟
زمانی که ازدواج از دروازه تشکیل خانواده تبدیل به نمایش سرمایه‌های اقتصادی می‌شود با این پدیده مواجه هستیم. اینکه یک شب است و بهترین شب است و آبرو باید حفظ شود در این امر موثر است. خانواده هم خود و هم طرف دیگر و هم زوج جوان را به زحمت می‌اندازند برای تک شبی که پس از تمام شدنش به جهت فشار و استرس می‌تواند سرآغاز تنش‌های جدی باشد و هم هر سه خانواده عروس و داماد و زوج جوان را به دردسر‌های جدی اقتصادی دچار کند.
تغییر فرهنگ شب ازدواج و جشن ازدواج به یک مهمانی شاد و عبور از فرض نمایش تجمل برای حفظ آبرو و اعتبار می‌تواند آن را به گردهمایی شیرین و خاطره انگیز تبدیل کند. اصولا در جامعه‌ای که امر اقتصادی در ان در مضیقه یا در رقابت باشد و اکثر خانواده‌ها از لحاظ مالی در مضیقه باشند چنین تناقض‌هایی بیشتر دیده می‌شود.
ایکنا ـ آیا مسئله فقط هزینه‌های واقعی ازدواج است یا «تصویر یک ازدواج موفق» نیز برای جوانان پرهزینه شده است؟
ازدواج موفق ارتباط میان زوجین و در طی زمان بدست می‌آید. مسئله هزینه‌های نمایشی ازدواج است که معنای نبود مشکل مالی، اهمیت عروس و داماد برای یکدیگر با هزینه‌های اقتصادی، حمایت خانواده‌ها با کمک‌های مالی فراوان و تصویر رفاه است. گویی خوشبختی یک زوج با نمایش پر طمطراق تضمین می‌شود در حالی‌که به نظر می‌رسد این هزینه‌ها جبران کاستی‌هایی است که گاه زوجین چشم خود را بر آن بسته و سعی می‌کنند با این نمایش آنها را بپوشانند.
در خاطره همه ما زوج‌هایی هستند که شب ازدواج عالی داشتند، اما کمتر از یک سال یا پس از چند سال با دلخوری و آسیب به یکدیگر از هم جدا شده‌اند و به بقیه توصیه کرده‌اند که پول خوشبختی نمی‌آورد. ازدواج تجملاتی خوشبختی نمی‌آورد. این حقیقت ماجراست نه نمایش شب ازدواج و صرف هزینه‌های فراوان که الان تقریبا به یک پروژه سینمایی تبدیل شده است.
ایکنا ـ شبکه‌های اجتماعی و نمایش سبک زندگی و مراسم‌های پرهزینه چه تأثیری بر نگرش جوانان نسبت به ازدواج گذاشته‌اند؟
البته که تاثیرگذار خواهد بود. به‌هرحال مراسم پر هزینه زیبا و مجلل هستند و به همین جهت هم برای آنها هزینه می‌شود و اغلب جوانان هم از این مراسم خوششان می‌آید. هم به جهت اینکه بهترین شب عمرشان است و شبی است که آنها میزبان جمع زیادی از اقوام و دوستان هستند که می‌خواهند به آنها خوش بگذرد و خاطره خوبی برای آنها بماند. اینکه مراسم یک زوج رقیب نداشته باشد و همیشه بهترین بماند هم برای برخی مهم است و ایده این کار را رسانه‌ها و فضای مجازی می‌دهند.
البته باید توجه داشت برخی شرکت‌هایی که این خدمات را ارائه می‌دهند قرارداد‌هایی با شبکه‌های نمایش خانگی یا پلتفرم‌ها یا بلاگر‌ها دارند که در ازای این نمایش و جلب مشتری سودی به آنها تعلق بگیرد؛ بنابراین این ماجرا بیشتر از آنکه زوجین و خاطره خوش آنها مربوط باشد به درامدزایی اقتصادی مرتبط است که هزینه آن را دختر و پسر و خانواده‌های آنها پرداخت می‌کند. تنها رقیب این ماجرا فرهنگ‌سازی است که مراسمات ازدواج آسان، محترمانه، آبرومند در سطوح متنوع تبلیغ و هنجارسازی کند تا زوجین از هر طبقه اقتصادی تمایلی به چنان نمایش‌هایی نداشته باشند.
انتهای پیام