یادداشت
به قلم علی معروفی آرانی، پژوهشگر حوزه صهیونیسم و یهودیت
سخنرانی مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور کشورمان در مناظره عمومی هشتاد‌ویکمین مجمع عمومی سازمان ملل، در ۲۳ سپتامبر ۲۰۲۶، روایتی سیاسی از امنیت ایران و نظم بین‌المللی عرضه می‌کند که دفاع ملی، حق توسعه و همکاری منطقه‌ای را به یکدیگر پیوند می‌زند.
در این سخنرانی، رئیس‌جمهور تلاش می‌کند تا تصویری متفاوت از ایران در برابر جهان ترسیم کند. او می‌گوید ایران نه یک عامل بی‌ثباتی است، بلکه ملتی است که برای حفظ زندگی و استقلال خود، مجبور به ایستادگی است.
با عنایت به تحولات جاری در عرصه سیاست بین‌الملل و ضرورت تبیین مواضع ملی در برابر چالش‌های نوین جهانی، گزارش حاضر با هدف تحلیل دقیق و ساختارمند سخنان ریاست‌جمهوری تنظیم شده است. این تحلیل با تمرکز بر محورهای استقلال، بازدارندگی و عدالت بین‌المللی، به واکاوی پیام‌های کلیدی ابلاغ‌شده به عرصه‌های داخلی و خارجی می‌پردازد.
در روزگاری که معادلات قدرت با ابزارهای تحریم و ترور در حال بازتعریف است، روایت حقیقت بیش از هر زمان دیگری ضرورت می‌یابد. سخنان اخیر ریاست‌جمهوری، نه تنها پاسخی به چالش‌های موجود، بلکه بیانیه‌ای مقتدرانه برای ایستادگی بر حق دفاع، توسعه و عدالت است؛ پیامی که از قلب ایران برای جهانی که در جست‌وجوی صلح عادلانه است، فرستاده می‌شود.
رئیس‌جمهور در آخرین اظهارات خود، با ترسیم مرزی میان «صلح» و «تسلیم»، روایتی جدید از جایگاه ایران در نظام بین‌الملل ارائه کرد. این سخنان با تمرکز بر نقد معیارهای دوگانه جهانی و تأکید بر حق بازدارندگی، تلاش می‌کند تا پیام صلح‌آمیز اما قاطع ایران را به گوش مخاطبان جهانی و همسایگان منطقه برساند.
ایران: قربانی نیست، مدافع است
بخش اصلی حرف‌های رئیس‌جمهور این است: «ما به دنبال جنگ نیستیم، اما اجازه نمی‌دهیم از ما دفاع‌مان را بگیرند.» او بین دو مفهوم تفکیک قائل می‌شود: قدرت برای تجاوز: که ایران آن را رد می‌کند. قدرت برای دفاع: که ایران آن را حق مسلم می‌داند. او با اشاره به بمباران مدرسه‌ها و شهرهای کوچک، می‌خواهد بگوید که هزینه جنگ را مردم بی‌گناه می‌دهند و این‌ها دقیقاً همان چیزهایی است که ایران برای جلوگیری از آن‌ها، به قدرت نظامی نیاز دارد.
یکی از تندترین و پرمعناترین بخش‌های سخنان، نقد رفتار تفاوت‌آمیز قدرت‌های بزرگ است. او می‌گوید: چرا اسرائیل که سلاح اتمی دارد و قانون را زیر پا می‌گذارد، مصونیت دارد؟ چرا ایران که به دنبال توسعه و انرژی است، تحریم می‌شود؟ او با این سؤال، می‌خواهد بگوید که قوانین بین‌المللی در حال حاضر به نفع قدرتمندان است و این یک «تراژدی و بی‌عدالتی» است.
هسته‌ای؛ علم برای زندگی، نه سلاح برای جنگ
رئیس‌جمهور درباره موضوع حساس هسته‌ای، یک خط قرمز روشن رسم کرده است: «نه سلاح هسته‌ای، نه محرومیت از دانش هسته‌ای». او تأکید می‌کند که انرژی هسته‌ای برای ایران، بحث جنگ نیست؛ بلکه بحث درمان، کشاورزی و روشنایی است. او می‌گوید دانش هسته‌ای نباید مختص چند کشور باشد، بلکه حق تمام ملت‌هاست.
فلسطین؛ قلب تپنده عدالت
در مورد غزه و فلسطین، سخنرانی از یک بحث سیاسی به یک بحث اخلاقی تبدیل می‌شود. پیام او ساده است:
«تا وقتی فلسطین آزاد و عادلانه نباشد، صلح در منطقه واقعی نیست.» او معتقد است مقاومت فلسطین، یک واکنش طبیعی انسانی است؛ همان‌طور که هر انسانی اگر خانه‌اش را بمباران کنند، دست به مقاومت می‌زند.
پیام به همسایگان: امنیت در کنار هم، نه در تقابل
در نهایت، او یک نگاه دوراندیشانه را مطرح می‌کند: ایران همسایگان خود را رقیب نمی‌بیند، بلکه می‌خواهد آن‌ها را قوی ببیند. او هشدار می‌دهد که امنیت تنگه هرمز و کشتیرانی، با امنیت کشورهای ساحلی گره خورده است. یا باید با هم برای امنیت تلاش کنیم، یا همگی باید با ناامنی دست‌وپنجه نرم کنیم.
از آنجایی که سخنان رئیس‌جمهور در موضوعات بسیار حساسی مثل برنامه هسته‌ای، موضوع فلسطین و قدرت بازدارندگی بوده است، واکنش‌ها به شدت قطبی بوده و از دو طیف کاملاً متفاوت پیروی کرده‌اند.
در اینجا تحلیل واکنش‌ها را در سه سطح برای شما دسته‌بندی کرده‌ام:
۱. واکنش رسانه‌ها و شخصیت‌های داخلی
الف) موافقان و حامیان (رسانه‌های دولتی و محافظه‌کار)
لحن واکنش: ستایش و حمایت
دیدگاه: آن‌ها این سخنان را نشانه «اعتماد به نفس بالا» و «صلابت دولت» می‌دانند. رسانه‌های حامی، بر این نکته تمرکز می‌کنند که رئیس‌جمهور با این ادبیات، توانسته است بین «صلح» و «ضعف» تفکیک قائل شود. آن‌ها از این نوع روایت که ایران را «قربانی و مدافع» معرفی می‌کند، برای تقویت جبهه داخلی و تقویت حس ملی‌گرایی استفاده می‌کنند.
ب) مخالفان و منتقدان (رسانه‌های اصلاح‌طلب یا لیبرال)
لحن واکنش: تردید و نگرانی
دیدگاه: منتقدان ممکن است نگران باشند که این ادبیات «تقابل‌گرا» یا «حماسی»، فضای دیپلماسی را برای مذاکره سخت‌تر کند. آن‌ها ممکن است بپرسند: «آیا این لحن، راه را برای حل اقتصادی باز می‌کند یا تنش را بیشتر می‌کند؟» آن‌ها بیشتر بر روی پیامدهای اقتصادی این نوع سخنان تمرکز دارند.
۲. واکنش رسانه‌های بین‌المللی و غربی
الف) رسانه‌های جریان اصلی غربی (مانند CNN، BBC، نیویورک تایمز)
لحن واکنش: انتقادی و شکاک
دیدگاه: این رسانه‌ها معمولاً روایت‌های رئیس‌جمهور را رد می‌کنند. آن‌ها به جای پذیرش ادعای «قربانی بودن ایران»، بر روی «نقش منطقه‌ای ایران» و «حمایت از گروه‌های مسلح» تمرکز می‌کنند. وقتی رئیس‌جمهور از «حق دفاع» صحبت می‌کند، رسانه‌های غربی آن را به عنوان «توجیه برای فعالیت‌های نظامی» تفسیر می‌کنند.
ب) تحلیلگران و کارشناسان علوم سیاسی بین‌المللی
دیدگاه: آن‌ها این سخنان را نوعی «دیپلماسی فشار» می‌بینند. یعنی دولت ایران می‌خواهد از یک طرف صلح را پیشنهاد دهد (برای کاهش تنش)، اما از طرف دیگر با استفاده از واژه‌هایی مثل «بازدارندگی»، به دنیا هشدار دهد که نباید ایران را تحت فشار قرار دهند. آن‌ها این را یک بازی «تعادل بین دیپلماسی و تهدید» می‌بینند.
۳. واکنش شخصیت‌های منطقه‌ای (خاورمیانه)
الف) محور مقاومت (محور ایران، حزب‌الله، حماس)
لحن واکنش: بسیار مثبت و حمایت‌گرانه
دیدگاه: آن‌ها این سخنان را یک «حمایت سیاسی بلندبالا» می‌بینند. برای گروه‌هایی که با ایران متحد هستند، شنیدن این جملات (به‌خصوص درباره فلسطین و غزه) نوعی تقویت روحیه و تأیید راهبرد آن‌هاست.
ب) رقبای منطقه‌ای (مانند رژیم صهیونیستی و برخی کشورهای عربی)
لحن واکنش: تدافعی و هشداری
دیدگاه: اسرائیل این سخنان را تلاشی برای «تغییر روایت» (Narrative Shifting) می‌داند. آن‌ها معتقدند ایران با استفاده از موضوع فلسطین، می‌خواهد اذهان را نسبت به موضوعات دیگر (مثل برنامه هسته‌ای یا نفوذ منطقه‌ای) منحرف کند. آن‌ها این سخنان را تهدیدی برای امنیت خود در منطقه قلمداد می‌کنند.
در نهایت رئیس‌جمهور با روایتی جسورانه، جایگاه ایران را از یک قربانی تحریم‌ها به یک مدافع مقتدر در برابر بی‌عدالتی تغییر داد. این پیام صریح، همزمان سیگنالی برای صلح به همسایگان و هشداری برای متجاوزان است که نشان می‌دهد ایران، صلح را از جایگاه قدرت و عزت می‌طلبد، نه از جایگاه ضعف.
رئیس‌جمهور با ارائه روایتی از «صلح مبتنی بر عدالت»، بر تفکیک میان حق توسعه و میل به جنگ تأکید کرد. این سخنان، تلاشی است برای ایستادگی در برابر استانداردهای دوگانه جهانی و تأکید بر این اصل که امنیت واقعی، تنها از طریق احترام به استقلال ملت‌ها حاصل می‌شود.
انتهای پیاممطالب مرتبط
