آیا حفظ الفاظ قرآن در ذهن، بی‌ارزش است

مراتب چهارگانه حفظ و ارتباط با قرآن

مرتبه نخست: حفظ الفاظ

پایین‌ترین مرتبه از نظر معنایی و صرفاً مبتنی بر خوانش کلمات و از بَر کردن است.
اگرچه مرتبه پایینی است، اما نباید بی‌ارزش تلقی شود؛ زیرا پله‌ای برای ورود به مراتب بالاتر و تقویت پیوند با قرآن است.
خطر نادیده گرفتن این مرتبه، اگر تنها بر مراتب عالی تأکید شود، ممکن است افراد از تلاش برای یادگیری اولیه نیز باز بمانند (مانند مقایسه با نماز بدون فهم معنا که اگرچه کامل نیست، اما بی‌ارزش هم نیست).

مرتبه دوم: حفظ معنا و دستورها (ذکر)

مبتنی بر آیه ۳۴ سوره احزاب؛ در اینجا «ذکر» به معنای گسترده و فراتر از تکرار لفظی است.
هدف این مرتبه، به یاد داشتن دستورها، احکام و آموزه‌های قرآن در لحظات بحرانی و مسائل روزمره زندگی (مانند تربیت فرزند، معاشرت با مردم، مخاصمه با دشمن، اقتصاد و...) است.

مرتبه سوم: حفظ حدود و مراقبت (حفظ حدود الله)

براساس دیدگاه‌های تفسیری (مانند آیت‌الله قریشی)، «حفظ» در قرآن بیشتر به معنای حمایت، مراقبت و رعایت مرزهای الهی است تا صرفاً از بر کردن. در این مرحله، فرد با رعایت حدود الهی و حفظ درستی حروف و ساختار قرآن، به مراقب دین تبدیل می‌شود.

مرتبه چهارم: قرآنی‌شدن (جای دادن قرآن در قلب)

والاترین مرتبه که براساس روایات از جمله امام محمدباقر (ع) و دیدگاه‌های آیت‌الله العظمی جوادی آملی تبیین می‌شود.
این مرتبه به معنای تبدیل شدن به انسانی است که قرآن در وجود او جای گرفته است؛ مرتبه‌ای که شخص پیامبر اکرم (ص) در آن جایگاهی بی‌همتا دارند.

مطلب بالا بخشی از میزگرد چیستی و چرایی حفظ قرآن با حضور محمد خواجوی، مدرس آموزش قرائت و مدیر اسبق سازمان دارالقرآن الکریم، کریم دولتی، مسئول دبیرخانه حفظ قرآن سازمان دارالقرآن الکریم و محمدمهدی بحرالعلوم، دبیر ستاد ملی طرح ملی حفظ و هادی ربیعی، مجری‌کارشناس است. 

دولتی و بحرالعلوم هر دو از حفاظ کل هستند و مدافع جدی ترویج حفظ قرآن و مطلوب آنان در بحث رسیدن به مطالبه رهبر شهید انقلاب یعنی تربیت ۱۰ میلیون حافظ قرآن است، ولی خواجوی با نظرات این دو مخالف است.

متن کامل بخش اول میزگرد چیستی و چرایی حفظ قرآن