تحلیل مقاومت حضرت فاطمه(س) در برابر ستم

به قلم حجت‌الاسلام والمسلمین علی احمد پناهی، دانشیار روانشناسی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه:

در پهنه‌ بی‌کران تاریخ بشریت، گاهی نوری چنان پرشکوه پدید می‌آید که نه از جنس مادی خورشید است و نه از ابهام ستارگان، نوری که از تبار قدس و مظهر حقیقت است.

فاطمه(س)، آن بانوی سپیدرو که در میانه تاری‌های پرپیچ‌وخم دوران، همچون «زُهره» در آسمان هدایت، درخشش می‌بخشید.

همان‌گونه که در روایت شریف حسکانی نیشاپوری از علمای اهل تسنن از رسول رحمت(ص) آمده است، راه هدایت اهل ملک و ملکوت از خورشید آغاز می‌شود، اما آنجا که خورشید مادی غروب می‌کند، تنها ماه و زهره هستند که راهنمای سرگشتگان در سیاهی شب می‌باشند: «…اهْتَدُوا بِالشَّمْسِ، فَإِذَا غَابَ الشَّمْسُ فَاهْتَدُوا بِالْقَمَرِ، فَإِذَا غَابَ الْقَمَرُ فَاهْتَدُوا بِالزُّهَرَةِ…»؛ و چنان که پیامبر اکرم(ص) تبیین فرمودند: «الشَّمْسُ أَنَا، وَ الْقَمَرُ عَلِیٌّ وَ الزُّهَرَةُ فَاطِمَةُ».

فاطمه(س)، ستاره فروزان هدایت در آسمان ظلمانی دلباختگان به حیات دنیایی بود؛ نوری که اگرچه در عالم مادی از چشم‌ها پنهان شد، اما در سپهر معنا، همواره راهگشای جان‌های تشنه حق است.

اما چه مصیبتی که این ستاره هدایت، در میانه تلاطم ستم، به سوی ابدیت شتافت و چه سوگ جانکاهی که بر قلب امیرمومنان حضرت علی (ع)، سنگینی کرد.

سوگی که نه با کلام، بلکه با خون دل مکتوب شده است؛ همان دم که در کنار مزار پنهان آن بانوی بزرگوار، در حالی که هنوز غبار خاک بر پیکر بی‌کفن او نشسته بود، ناله‌ مهرآمیز وصی پیامبر(ص)، سکوت هستی را شکست. آنجا که امیرالمؤمنین(ع) با قلبی گداخته، خطاب به رسول خدا(ص) چنین می‌گفت: «السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا رَسُولَ اللَّهِ عَنِّی وَ عَنِ ابْنَتِکَ النَّازِلَةِ فِی جِوَارِکَ وَ السَّرِیعَةِ اللَّحَاقِ بِک قَلَّ یَا رَسُولَ اللَّهِ عَن صَفِیَّتِکَ صَبْرِی، وَ رَقَّ عَنها تَجَلُّدی؛ سلام بر تو اى رسول خدا از من و دخترت، که در کنارت آرمیده و زودتر به تو رسیده. اى رسول خدا! از جدایى دردانه دخترت صبرم لبریز گشته و تاب و توان از کفم رفته است…»‌ای مردمان! بنگرید که چگونه آن کس که در سختی‌ها کوه استوار بود، در برابر فقدان این ستاره، بی‌تاب گشته است.» «فَلَقَد وَسَّدتُکَ فی مَلحودَةِ قَبرِکَ، وَ فاضَت بَینَ نَحری وَ صَدری نَفسُکَ». این تنها یک سوگ نیست؛ این روایت عصیان جهان در برابر حق است. این روایت آن دم است که امانت الهی بازپس گرفته شد و «الْوَدِیعَةُ أُخِذَتْ وَ الرَّهِینَةُ أُخِذَتْ».

فاطمه(س) نه تنها ستاره‌ هدایت، بلکه مظهر صبری بود که در برابر تازیانه‌ ستم، بر کلام وحی ایستاد. سوگ او، سوگ آن حقیقتی است که در پس پرده‌ حجاب بی‌تفاوتی تاریخ، همواره در حال تکرار است؛ سوگی که ابدی است: «أَمَّا حُزْنِی فَسَرْمَدٌ، وَ أَمَّا لَیْلِی فَمُسَهَّدٌ.»

درود بر آن بانوی قدسی؛ درود بر زهره‌ هدایت که حتی در غیاب جسمانی‌اش، همچنان راه بازگشت به سوی حق را برای ما روشن نگاه داشته است. در پهنه‌ بی‌کران تاریخ بشریت، گاهی نوری چنان پرشکوه پدید می‌آید که نه از جنس مادی خورشید است و نه از ابهام ستارگان؛ نوری که از تبار قدس و مظهر حقیقت است.