شرح رذیلت‌های اخلاقی/ ۲۵
به گزارش ایکنا از اصفهان، آیت‌الله‌العظمی حسین مظاهری در سلسله‌گفتارهایی، به شرح ۴۰ رذیلت اخلاقی پرداخته است که از سوی پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر معظم‌له منتشر و در سایت خبرگزاری ایکنا بازنشر می‌شود. شماره بیست‌وپنجم این مجموعه به رذیله اخلاقی «ریاست‌دوستی» اختصاص دارد.
حب ریاست به معنای پیوند نفس با ریاست و تمایل آن به کسب جاه و مقام است. این صفت رذیله یکی از شعبه‌های دنیادوستی به شمار می‌رود، اما به‌دلیل اهمیت فراوان و تأثیرات مخربی که دارد، رذیلتی مستقل مطرح می‌شود.
ملکه ناپسند جاه‌طلبی یا ریاست‌دوستی، بسیاری از مردم را گرفتار خود و به دره تباهی و شقاوت پرتاب کرده است. طبق گواهی تاریخ، افراد جاه‌طلب نه‌تنها خود، که گروهی از مردم را نیز به هلاکت کشانده‌اند. سردمداران ادیان باطل و مذاهب دروغین و خودساخته، در شمار این دسته هستند. آنان در اثر رسوخ این صفت رذیله در دلشان و برای تأمین خواسته‌های این رذیلت اخلاقی، به تأسیس فرقه‌ها و نحله‌های باطل و انحرافی دست می‌زنند و با معرفی خود در مقام رئیس فرقه، پس از استقبال افراد جاهل، گاه ادعای نبوت یا خدایی نیز می‌کنند و در پی این ادعاها، هزاران، بلکه میلیون‌ها نفر را به وادی سقوط و شقاوت می‌کشانند.
بیشتر بخوانید:
- كوتاهی در تحصیل فضائل؛ رذیله‌ای که راه کمال را می‌بندد
- لجاجت؛ سد راه توبه و آمرزش الهی
- بخل؛ پشت پا زدن به عطایای پروردگار
- طمع؛ عامل زوال ایمان و انسانیت
- حرص؛ عطش سیری‌ناپذیر
- دنیادوستی؛ حسرت و اندوه بی‌پایان
- خودخواهی؛ سرچشمه انحطاط انسان
- اضطراب؛ زنجیری بر دست و پای اراده
- سنگ‌دلی؛ مانع پذیرفتن حق و حقیقت
- خود كمبینی؛ سدی در مسیر کمال
نگاهی به تاریخ بعثت انبیا، به‌ویژه تاریخ صدر اسلام، حاکی از آن است که تمامی مصائب اولیه پیامبران الهی، به طغیان صفت رذیله در افرادی برمی‌گردد که با ظهور دین جدید، ریاست خود را در معرض نابودی می‌دیدند. قرآن کریم در آیه 34 سوره مبارکه «سبأ» می‌فرماید: «وَ ما أَرْسَلْنا في قَرْيَةٍ مِنْ نَذيرٍ إِلاَّ قالَ مُتْرَفُوها إِنَّا بِما أُرْسِلْتُمْ بِهِ كافِرُونَ؛ و در هیچ شهری هشداردهندهای نفرستادیم، جز آنكه خوش‌گذرانان آن‌ها گفتند: «ما به آنچه شما به آن فرستاده شدهاید، كافریم.»
این صفت ناشایست مراتبی دارد؛ مرتبه ضعیف آن حب ریاست بر خانواده و تمایل زن یا مرد به حکومت بر همسر و فرزندان است. در مراتب بعدی، گاه مشاهده می‌شود، افرادی برای آنکه خود را مطرح و بر دیگران تحكم كنند، از انجام افعال مستحب و اعمال خیر و عام‌المنفعه، سوءاستفاده می‌کنند؛ برخی از کسانی که مجالس مذهبی برگزار یا به تأسیس مؤسسات خیریه و نظایر آن اقدام می‌کنند، از این قبیل هستند.
مراتب بعدی به همین ترتیب توسعه می‌یابد تا در مرتبه شدید آن، به ادعای خدایی و ربوبیت منجر می‌شود. در این مرتبه، انسان خود را در جایگاه خداوند می‌پندارد و دوست دارد بر زمین و زمان و همه مخلوقات جهان، حکومت و ریاست کند و همه تحت فرمان و تابع او باشند.
ریاست‌دوستی مفاسد زیان‌باری دارد که هر یک به‌تنهایی سبب هلاک انسان و موجب زوال انسانیت و شخصیت اوست. از جمله آن مفاسد، مبادرت به ظلم به دیگران، حتی نزدیکان و اطرافیان، گرفتارشدن در دام ریا، نفاق و تظاهر و ظاهرسازی و نیز دچارشدن به گناهانی نظیر دروغ، غیبت، تهمت، سخن‌چینی و شایعه‌پراکنی است که همه این گناهان برای نیل به ریاست رخ می‌دهد. شاید بتوان گفت: ریاست‌دوستی، ریا و نفاق، ملازم همدیگر هستند و از هم جدا نخواهند شد.
نکته‌ای که در این مبحث شایان توجه است، اینکه، بدون تردید، دل‌سپردن به ریاست، در پی آن بودن و خود را به آن مشغول‌کردن و دوست‌داشتن ریاست، قبیح و مذموم و غیرمطلوب است، اما خود ریاست چنین نیست. چنانکه طبق بعضی از آیات و روایات، پذیرش مسئولیت و حکمرانی، با تحقق شرایط آن، در شمار امور پسندیده است. از این‌رو، پیامبران و اوصیای آنان هیچ‌گاه در پذیرش ریاست و حکومت کوتاهی نکرده و آن را وسیله‌ای برای ابلاغ رسالت، ادای وظیفه و احقاق حقوق مردم قرار داده‌اند.
نکته مهم دیگر و قابل توجه در این مبحث، آن است که زمینه‌سازی و کمک برای رسیدن دیگران به ریاست باطل و ماندن آنان در جایگاه ناحق نیز بسیار مذموم و به‌شدت از آن نهی شده است. اگر مدعیان دروغینی که مروج عرفان‌های کاذب هستند یا به دروغ ادعای ارتباط با امام زمان(عج) و تشرف به محضر ایشان را دارند، افراد ساده‌لوحی را نمی‌یافتند که از آنان استقبال و بدون چون و چرا به دستوراتشان عمل کنند، قدرت و زمینه فریب جوانان برای آن‌ها حاصل نمی‌شد و از ترویج عقاید انحرافی دست برمی‌داشتند.
امام صادق(ع) به ابوحمزه ثمالی فرمودند: «بر حذر باش از ریاست و بر حذر باش از اینکه پشت سر دیگران به حرکت درآیی.» سپس فرمودند: بر حذر باش از آنکه کسی را بدون دلیل برگزینی و پس از آن هر چه او گفت، تصدیق کنی: «إِياكَ أَنْ تَنْصِبَ رَجُلًا دُونَ الْحُجَّةِ فَتُصَدِّقَهُ فِي كُلِّ مَا قَالَ.» (الكافی، ج 2، ص 298)
در روایت دیگری، آمده است که روزی یکی از کاتبان دستگاه بنی‌امیه برای توبه و تطهیر مالی که از این راه گرد آورده بود، به محضر امام صادق(ع) رسید. آن حضرت به وی فرمودند: «اگر بنی‌امیه كسی را نمی‌یافتند تا برای آن‌ها بنویسد و مالیات بگیرد و از آن‌ها دفاع كند و در جماعتشان حاضر شود، هرگز حق ما را سلب نمیكردند و اگر مردم، آن‌ها را ترک میكردند، آنان جز آنچه در دست داشتند، چیزی نمی‌یافتند و قدرت حكومت نداشتند.»
سپس فرمودند: «آنچه از دستگاه آنان به دست آوردهای، رها كن، به هر یک از صاحبان اموال غصب‌شده كه آن‌ها را میشناسی، مالشان را بازگردان و اگر نمیشناسی، از جانب آن‌ها صدقه بده و من در پیشگاه خدای عزوجل، بهشت را برایت تضمین میكنم. او هم چنین کرد و عاقبت به‌خیر شد.» (الكافی، ج 5، ص 106)
راهکار اساسی رفع صفت شوم ریاست‌دوستی، مبارزه منفی و عمل برخلاف خواست این رذیلت اخلاقی از یک سو و مداومت بر عبادت و مجاهدت‌های نفسانی از سوی دیگر است. عمل به راهکارهایی که برای مقابله با رذیلت دنیادوستی بیان شد نیز در این زمینه تأثیر دارد.
انتهای پیام