سیره حضرت زهرا(س)؛ الگویی برای پیوند ایمان و مسئولیت اجتماعی

حجت‌الاسلام حسین یوسفی، استاد سطوح عالی حوزه علمیه بیرجند، در گفت‌وگو با ایکنا از خراسان‌جنوبی، با بیان اینکه سیره حضرت فاطمه زهرا(س) الگویی جامع برای زندگی مؤمنانه است، اظهار کرد: در زندگی این بانوی بزرگ اسلام، عبادت و معنویت در کنار محبت به خانواده، توجه به محرومان و ایستادگی در دفاع از حق قرار دارد و نمی‌توان دینداری را تنها به عبادت فردی محدود کرد و نسبت به مسائل جامعه بی‌تفاوت بود.

وی با اشاره به جایگاه عبادت در زندگی حضرت زهرا(س) افزود: آن حضرت در بندگی خداوند الگویی برجسته بودند، اما در کنار این معنویت، نسبت به خانواده و جامعه نیز احساس مسئولیت داشتند. انفاق غذای خانواده به مسکین، یتیم و اسیر، نمونه‌ای از توجه عمیق ایشان به نیازمندان است که در قرآن کریم نیز مورد توجه قرار گرفته است.

این استاد حوزه علمیه بیرجند ادامه داد: نکته قابل توجه آن است که همان خانواده‌ای که در شرایط نیاز، غذای خود را به دیگران می‌بخشند، هنگام مطرح شدن مسئله حق و عدالت نیز با صراحت و شجاعت موضع می‌گیرند. این رفتار نشان می‌دهد که ایمان هم در خدمت به مردم و رعایت حقوق دیگران نمود پیدا می‌کند و هم در ایستادگی در برابر بی‌عدالتی معنا می‌یابد.

یوسفی با بیان اینکه صداقت در زندگی فردی، محبت و وفاداری در خانواده و رعایت انصاف در روابط اجتماعی از آموزه‌های سیره فاطمی است، گفت: اگر افراد جامعه نسبت به مسئولیت‌های خود احساس تعهد بیشتری داشته باشند و انصاف را در روابط اجتماعی رعایت کنند، بسیاری از مشکلات و چالش‌ها قابل کاهش خواهد بود.

دفاع از ولایت با شناخت دین و استدلال همراه است

وی با اشاره به جایگاه حضرت فاطمه زهرا(س) در دفاع از ولایت بیان کرد: دفاع آن حضرت از ولایت را نمی‌توان صرفاً به یک رابطه خانوادگی تقلیل داد، بلکه این دفاع به مسئله‌ای بنیادی در اندیشه اسلامی، یعنی مرجعیت دینی و رهبری جامعه پس از پیامبر اکرم(ص)، مربوط می‌شود.

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه بیرجند با اشاره به خطبه فدکیه افزود: حضرت زهرا(س) در این خطبه با استناد به قرآن کریم، به تبیین معارف و احکام اسلامی و طرح مسائل سیاسی و اجتماعی جامعه پرداختند. این شیوه نشان می‌دهد که دفاع از ولایت با شناخت دین، آگاهی اجتماعی، استدلال و مسئولیت‌پذیری پیوندی عمیق دارد.

وی با تأکید بر ضرورت بهره‌گیری نسل جوان از این الگو اظهار کرد: جوانان باید در پی شناخت حقیقت باشند، دلایل باورهای دینی خود را بشناسند و با منطق و استدلال از اعتقاداتشان دفاع کنند. در عین حال، مسئولیت اخلاقی انسان در برابر عدالت، حقوق مردم و حفظ وحدت جامعه از بین نمی‌رود و هرگونه فعالیت اجتماعی باید با رعایت آموزه‌های دینی و اخلاق اسلامی همراه باشد.

سیره فاطمی الگویی برای تحکیم بنیان خانواده است

یوسفی با اشاره به ظرفیت‌های زندگی حضرت زهرا(س) برای تقویت خانواده گفت: ایمان، محبت، همکاری، مسئولیت‌پذیری و تربیت فرزندان از ویژگی‌های برجسته سیره این بانوی بزرگ اسلام است. رابطه ایشان با امیرالمؤمنین علی(ع) بر پایه احترام و همکاری بود و این الگو می‌تواند در مناسبات خانوادگی امروز نیز مورد توجه قرار گیرد.

وی افزود: اگر خواهان پرورش نسلی مؤمن، آگاه و مسئولیت‌پذیر هستیم، توصیه زبانی به‌تنهایی کافی نیست، بلکه والدین باید در رفتار خود الگوی صداقت، امانت‌داری و احترام به دیگران باشند و به ارزش‌های اخلاقی و اسلامی پایبندی عملی نشان دهند. این استاد حوزه علمیه بیرجند با تأکید بر اینکه تربیت دینی با زور، تحمیل و خشونت به نتیجه مطلوب نمی‌رسد، بیان کرد: برای پرورش فرزندان باید زمینه رشد آنان را فراهم کرد، گفت‌وگو را در خانواده تقویت کرد و فرصت داد تا نسل جوان با شناخت و آگاهی مسیر درست را انتخاب کند. در این میان، مسئولیت‌پذیری و رفتار عملی والدین نقش مهمی در شکل‌گیری شخصیت فرزندان دارد.

سیره حضرت زهرا(س) بر نقش‌آفرینی اجتماعی زنان تأکید دارد 

وی با اشاره به فعالیت‌های اجتماعی و سیاسی حضرت زهرا(س) پس از رحلت پیامبر اکرم(ص) اظهار کرد: سیره این بانوی بزرگ نشان می‌دهد که زن مسلمان می‌تواند با پایبندی به ارزش‌های دینی، نقشی فعال و اثرگذار در عرصه‌های علمی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی داشته باشد.

یوسفی ادامه داد: حضرت زهرا(س) مسائل اجتماعی و سیاسی جامعه اسلامی را با مسئولیت دینی خود پیوند می‌دادند و برای تبیین حقیقت و دفاع از حق و عدالت، از جایگاه و ظرفیت خود استفاده می‌کردند. این رویکرد نشان می‌دهد که مسئولیت اجتماعی زنان به حضور در محیط خانه محدود نیست و آنان می‌توانند در عرصه‌های مختلف جامعه نقش‌آفرینی کنند.

وی با بیان اینکه الگوگیری از سیره معصومان(ع) باید با شناخت تفاوت شرایط تاریخی و اجتماعی همراه باشد، تصریح کرد: نمی‌توان همه شرایط گذشته را عیناً به امروز تعمیم داد، اما اصولی مانند عدالت‌خواهی، کرامت انسانی، مسئولیت‌پذیری و رعایت ارزش‌های اخلاقی در شرایط مختلف قابلیت الگوبرداری دارند.

این استاد حوزه علمیه بیرجند، آگاهی، رعایت اخلاق، حفظ حقوق دیگران و توجه به مصالح عمومی را از معیارهای مهم حضور اجتماعی زنان دانست و گفت: مسئله اصلی، انتخاب میان انفعال و حضور بدون قیدوشرط نیست، بلکه باید زمینه حضور آگاهانه، اخلاقی و مسئولانه زنان در مسیر تحقق ارزش‌های اسلامی فراهم شود.

ساده‌زیستی با پرهیز از اسراف و توجه به محرومان محقق می‌شود

یوسفی با اشاره به سیره اقتصادی و اجتماعی حضرت زهرا(س) بیان کرد: آیه «وَیُطْعِمُونَ الطَّعَامَ عَلَىٰ حُبِّهِ مِسْکِینًا وَیَتِیمًا وَأَسِیرًا» جلوه‌ای از توجه به نیازمندان و ترجیح دادن دیگران بر خود را نشان می‌دهد. این آموزه بیانگر آن است که ارزش انسان به میزان برخورداری مادی او وابسته نیست، بلکه ایمان، کرامت اخلاقی و نحوه استفاده از امکانات زندگی اهمیت دارد.

وی افزود: ساده‌زیستی به معنای نفی رفاه مشروع یا محروم کردن خانواده از نیازهای ضروری نیست، بلکه باید آن را در پرهیز از تجمل‌گرایی، اسراف و وابستگی افراطی به مظاهر مادی جست‌وجو کرد. مدیریت صحیح هزینه‌های خانواده، پرهیز از چشم‌وهم‌چشمی، کمک به نیازمندان و حفظ کرامت افراد محروم، از جلوه‌های عملی این آموزه در زندگی امروز است.

این استاد حوزه علمیه بیرجند با تأکید بر ضرورت توجه به ابعاد اجتماعی عدالت گفت: نباید پیام ساده‌زیستی و انفاق را تنها به رفتارهای فردی و خانوادگی محدود کنیم، بلکه مبارزه با فساد و ظلم و تلاش برای فراهم شدن فرصت‌های منصفانه در جامعه نیز باید مورد توجه قرار گیرد. احساس مسئولیت در برابر دیگران، از اصول مهم زندگی مؤمنانه است. مجالس عزاداری باید به شناخت عمیق‌تر سیره فاطمی کمک کنند

وی با بیان اینکه مجالس عزاداری حضرت زهرا(س) از ظرفیت‌های مهم برای حفظ هویت دینی و تقویت پیوند عاطفی مردم با اهل‌بیت(ع) برخوردارند، اظهار کرد: نباید میان عاطفه و شناخت معارف دینی تقابل ایجاد کرد؛ محبت به اهل‌بیت(ع) زمینه ارتباط قلبی با آنان را فراهم می‌کند و شناخت سیره و معارفشان، این محبت را به الگویی برای زندگی تبدیل می‌کند.

یوسفی ادامه داد: برای بهره‌گیری بیشتر از این مجالس می‌توان بخش‌هایی از خطبه فدکیه را مطرح کرد و درباره آن به گفت‌وگو پرداخت. همچنین بررسی سیره حضرت زهرا(س) در تربیت فرزند، عدالت‌خواهی، ساده‌زیستی و مسئولیت اجتماعی می‌تواند به افزایش شناخت مخاطبان از ابعاد مختلف زندگی ایشان کمک کند.

وی افزود: یکی از معیارهای موفقیت مجالس دینی این است که مخاطب پس از حضور در آن‌ها، علاوه بر بهره‌مندی عاطفی، نکته‌ای تازه و معتبر از معارف دینی بیاموزد و بتواند آن را در زندگی خود به کار گیرد. تحقق این هدف به محتوای مستند، بیان متناسب با نیاز مخاطب و توجه به مسائل واقعی جامعه نیاز دارد.

شناخت ابعاد معرفتی حضرت زهرا(س) در کنار بیان مصائب ضروری است

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه بیرجند، جامعیت شخصیت حضرت فاطمه زهرا(س) را از عوامل ماندگاری جایگاه ایشان در جامعه اسلامی دانست و گفت: معنویت، معرفت، شجاعت، مسئولیت اجتماعی و توجه به دیگران، از ابعاد برجسته شخصیت این بانوی بزرگ اسلام هستند که باید در معرفی سیره ایشان مورد توجه قرار گیرند.

وی با بیان اینکه شناخت عمومی از حضرت زهرا(س) در بسیاری از موارد بیشتر بر مصائب و مظلومیت ایشان متمرکز است، افزود: در کنار بیان مصائب آن حضرت، نباید از ابعاد معرفتی و اجتماعی شخصیت ایشان غافل شد. محتوای خطبه فدکیه، استدلال‌های قرآنی، نقش ایشان در انتقال معارف دینی و شیوه مواجهه با مسائل جامعه، ظرفیت گسترده‌ای برای مطالعه و شناخت بیشتر دارد.

یوسفی تأکید کرد: محبت به حضرت زهرا(س) زمانی عمیق‌تر و اثرگذارتر می‌شود که در کنار شناخت مصائب ایشان، با اندیشه‌ها، آرمان‌ها و الگوی عملی زندگی آن حضرت نیز آشنا شویم و این شناخت را در رفتار فردی، خانوادگی و اجتماعی خود به کار ببندیم. 

رسانه‌ها و دانشگاه‌ها در معرفی مستند سیره فاطمی نقش‌آفرینی کنند

وی درباره شیوه‌های مؤثر برای آشنایی نسل جوان با شخصیت حضرت زهرا(س) اظهار کرد: نسل جوان امروز پرسش‌های جدی درباره هویت، آینده، خانواده، عدالت، موفقیت و مسئولیت اجتماعی دارد؛ بنابراین، معرفی این بانوی بزرگ اسلام نباید تنها به بیان اطلاعات تاریخی یا توصیف‌های کلی محدود شود، بلکه باید به پرسش‌های واقعی جوانان و پاسخ‌های موجود در سیره ایشان توجه کرد. این استاد حوزه علمیه بیرجند افزود: رسانه‌ها می‌توانند با تولید روایت‌های مستند کوتاه و محتوای جذاب، زمینه آشنایی جوانان با ابعاد مختلف زندگی حضرت زهرا(س) را فراهم کنند. دانشگاه‌ها نیز با برگزاری نشست‌های علمی و طرح‌های مطالعاتی و هیئت‌ها و مراکز فرهنگی با مشارکت دادن نیروهای جوان و مستعد می‌توانند در این زمینه نقش مؤثری ایفا کنند. 

وی با تأکید بر ضرورت اعتبار علمی محتوا تصریح کرد: در مدرسه، دانشگاه، حوزه علمیه، هیئت و رسانه باید از بیان مطالب بدون سند و غیرمعتبر پرهیز شود. همچنین معارف دینی باید متناسب با نیاز مخاطب ارائه شوند و پیام‌های اخلاقی و اعتقادی به تجربه‌ها و راهکارهای کاربردی برای زندگی تبدیل شوند. 

ایمان حقیقی با بی‌تفاوتی در برابر بی‌عدالتی سازگار نیست 

یوسفی در جمع‌بندی سخنان خود با تأکید بر ضرورت پرهیز از بی‌تفاوتی در برابر حقیقت و مسئولیت گفت: حضرت زهرا(س) به ما آموختند که ایمان حقیقی، انسان را نسبت به سرنوشت خود و جامعه مسئول می‌کند. نمی‌توان در زندگی فردی به صداقت پایبند بود، اما در برابر بی‌عدالتی سکوت کرد؛ همان‌گونه که نمی‌توان از محبت به اهل‌بیت(ع) سخن گفت، اما در روابط روزمره حقوق دیگران را نادیده گرفت. 

وی افزود: دفاع از حق نیز باید با اخلاق همراه باشد و نمی‌توان با رفتار غیراخلاقی از حقیقت دفاع کرد. اگر بخواهیم فاطمی زندگی کنیم، باید در کنار بندگی خداوند، در خانواده اهل محبت و احترام باشیم و در برابر حق، عدالت و سرنوشت جامعه احساس مسئولیت کنیم. 

این استاد سطوح عالی حوزه علمیه بیرجند در پایان، با توصیه به مطالعه خطبه فدکیه حضرت زهرا(س)، بر ضرورت بهره‌گیری از منابع معتبر برای شناخت سیره این بانوی بزرگ اسلام تأکید کرد.