یادداشت
به قلم حجت‌الاسلام محمد متقیان تبریزی؛ عضو گروه فقه سیاسی مرکز فقهی ائمه اطهار(ع)
پیامی که چهارم آبان از سوی آیت‌الله سیدمجتبی خامنه‌ای(مدظله العالی) خطاب به نخبگان علمی و ورزشی صادر شد، حاوی نکات برجسته و مهمی است. در این مختصر به گوشه‌هایی از این پیام توجه و برخی از فقرات آن برجسته می‌شود تا عنایت خاص و ویژه فرهیختگان گرامی را به آن معطوف دارد. این نگاشته، مقرون به پرسش‌هایی است جهت بازاندیشی در نسبتی که حوزه علمیه مقدسه قم با برخی از فقرات و عناصر کلیدی مفهومی این پیام پیدا می‌کند.
نکته اول: بعد از اشاره به جایگاه بلند و رفیع حضرت صدیقه طاهره(سلام الله علیها) و اسوه بودن ایشان در عرصه‌های مختلف، این پیام دو مقطع اصلی دارد: مقطع اول؛ تبیین جایگاه نخبگان و نخبگی در نسبت با «ایران قوی»، مقطع دوم؛ توصیه‌های لازم جهت اقدامات عملی. در نهایت نیز نتیجه‌ای که از این اقدامات مدنظر است، این‌گونه بیان می‌شود:
«اگر این مسیر به درستی پیموده شود، مرکز ثقل و کانون‌های دانش خصوصاً بعضی از انواع علوم پایه به تدریج از کشورهای غربی به ایران خواهد آمد و کشور در سال‌هایی نه چندان دور به مرجعیت علمی و فناوری تبدیل شده و هدف پیش‌گفته رهبر حکیم و شهیدمان اعلی الله مقامه الشریف در مورد تبدیل‌شدن فارسی به یکی از زبان‌های مرجع علمی دنیا محقق خواهد شد.»
نکته دوم: مقطع اول به دو بخش تقسیم می‌شود؛ بخش عام؛ درباره نخبگی بالمعنی الأعم، بخش خاص؛ درباره نخبگی بالمعنی الأخص. ذیل بخش عام، چهار ریز موضوع می‌آید:
۱. جغرافیای نخبگی و دامنه وسیع آن و عدم انحصار آن در ساحت علم و فناوری یا ورزش و انواع مهارت‌ها
۲. تبریک به جهت افتخارآفرینی‌های اخیر در عرصه‌های مختلف علمی و ورزشی
۳. برجستگی انگیزه و امید نخبگان برای تحول در کشور
۴. جایگاه نخبگان در معنابخشی به «ایران قوی»
نکته سوم: ذیل مقطع اول و در بخش خاص که به نخبگی بالمعنی‌الأخص پرداخته شده و در خصوص فضای «نخبگی علمی» وارد شده است، نکات ذیل طرح می‌شود:
۱. شکر عملی نعمت نخبگی و مسئولیت سنگین بر عهده نخبگان علمی در حل مسائل کشور و جامعه
۲. تعریف نخبه؛ کسی که دغدغه رشد استعداد خودش را دارد و از استعداد و ظرفیتش برای رشد خود و جامعه‌اش استفاده می‌کند.
۳. وجه مهم کاربردی کردن علم و دانش و نخبگی
۴. استواری «ایرانِ قوی» برپایه اقتدار علمی و فناوری
۵. کلید ایران قوی؛ مرزشکنی و راه‌حل‌گشایی نخبگان در مسائل علمی کشور
۶. انواع اقدامات دشمنان ایران اسلامی علیه دانشمندان و نخبگان
۷. توجه ملت به قدر و ارزش فراراهبرد «العلم سلطان»
۸. ضرورت تعمیق و شتاب‌بخشی به خیزش علمی جدید در کشور
نکته چهارم: در مقطع دوم که توصیه‌هایی جهت برنامه‌های عملی انجام می‌گیرد به این شرح است:
اولاً: ضرورت برنامه جدی و عملی دقیق در راستای رشد علوم پایه و علوم انسانی در کشور
ثانیاً: تمرکز بر حقایق کشف نشده، مرزشکنی در علوم پایه و مسابقه دائمی برای حل مسائل حل نشده معروف در این علوم خصوصاً ریاضیات، به عنوان یک هدف و مقصد.
ثالثاً: میدان دادن به خلاقیت و تخیل مثبت به عنوان نقطه کلیدی در خیزش علمی
رابعاً: خوداتکایی در حل مسائل عملی
خامساً: میدان دادن به استعداد نخبگان رشته‌های تجربی و علمی
نکته پنجم: بعد از آن که مقاطع اصلی و ریزموضوعات این پیام به انتها می‌رسد، ایشان در انتها چنین می‌فرمایند: «همچنین نقش‌آفرینی مستقیم و مؤثر نخبگان انواع رشته‌های نظری و تجربی دانشگاه و حوزه در سطوح برنامه‌ریزی و خط‌مشی‌گذاری، کمک شایانی به پیشرفت کشور می‌کند و مسئولان وظیفه دارند از ظرفیت‌های فردی و عقلانیت و خرد جمعی نخبگان متعهد بهره وافر بگیرند.»
حال چند سؤال:
حوزه‌های علمیه، چه نسبتی با کلیت این پیام دارند؟ آیا خود را مخاطب خاص آن می‌بینند؟ آیا داخل در مفهوم عام «نخبگی» هستند؟ اگر چنین است، نقش و جایگاه حوزه‌های علمیه در برساختن «ایرانِ قوی» چیست؟ به عبارت دیگر، نخبگان حوزوی در تولید اقتدار علمی و فناوری به جهت دستیابی به «ایرانِ قوی» چه نقشی دارند؟ حوزه‌های علمیه چه تفسیری از فراراهبرد «العلم سلطان» داشته و چه جایگاهی را برای خود ذیل این فراراهبرد ترسیم کر ده‌اند؟
آیا حوزه‌های علمیه برای رشد علوم پایه و علوم انسانی در کشور، اندیشه و تأملی داشته‌اند؟ چه موقعیت و جایگاهی در مسیر رشد علوم انسانی برای حوزه‌های علمیه مطرح می‌شود؟ چه مجالاتی برای ورود حوزه‌های علمیه در مرزشکنی در علوم پایه قابل تصویر است؟
و در نهایت اینکه، حوزه‌های علمیه چه تحلیل و تبیینی از مسئولیت خود در تعمیق و شتاب بخشی به رشد و خیزش علمی کشور داشته و چه سیاست‌ها و برنامه‌هایی را در سطوح طرح‌ریزی و خط‌مشی‌گذاری تدارک دیده‌اند؟ و پرسش‌هایی دیگر....
انتهای پیام