یک مدرس دانشگاه تشریح کرد
بازخوانی معارف فاطمی در بستر حوادث معاصر، ضرورتی انکارناپذیر است. در حالی‌که جامعه در پی درک چرایی برخی رخدادهای تلخ و فقدان‌های بزرگ است، تحلیل مفهوم «امت مبعوث» و پیوند میان «شیعیان فاطمی» با رسالت انبیا(ع)، دریچه‌ای نو برای فهم چرخه حوادث می‌گشاید. در این میان، پرسش بنیادین این است که آیا حوادث اخیر، صرفاً یک آزمون ساده هستند یا نشانه‌ای از یک بیدارباش الهی برای اصلاح مسیر حرکت به سوی اقتدار نهایی؟
خبرنگار ایکنا از قزوین در پاسخ به این پرسش و به‌مناسبت ایام فاطمیه با مرتضی فاضل مدرس دانشگاه گفت‌وگو کرده است که مشروح آن‌را در ادامه می‌خوانیم:
ایکنا ـ مفهوم بعثت در فرهنگ قرآنی چیست و در چه برهه‌ای از جامعه امروز به صراحت به واژه بعثت مردمی پرداخته شد؟
رهبر شهید چند هفته پیش از شهادت، نکته مهمی را مطرح کردند؛ اینکه اگر اتفاق بزرگی در این جامعه قرار است رخ بدهد، به اذن الهی مردم برای یک رسالت و موضوعی «مبعوث» خواهند شد. این واژه «بعثت مردمی» شاید برای اولین بار بود که با این صراحت بیان می‌شد؛ هرچند پیش‌تر حضرت امام(ره) و رهبر شهید به نحو دیگری به آن اشاره کرده بودند.
در قرآن کریم مکرراً از بعثت یک قوم و مأموریت آن‌ها برای پروژه‌ای بزرگ سخن به میان آمده است. بعثت، در معنای اولیه و دقیق خود یعنی «اتصال به مرتبه‌ای بالاتر»؛ درست مثل انسانی که فاقد حیات است و با دمیده شدن روح، زنده می‌شود؛ یا در مقیاسی وسیع‌تر، زنده شدن و برخاستن یک پیکر مرده است. اما بعثت تنها مختص به مرگ و حیات جسمانی نیست؛ انسان یا قومی که به یک مأموریت بزرگ مبعوث می‌شوند، ابعاد روحی‌شان دگرگون می‌شود و چیزهایی به روحشان متصل می‌شود که پیش از آن وجود نداشت.
به‌طور نمونه، پیامبر اکرم(ص) از لحظه بعثت، ابعاد وجودی‌شان متحول شد؛ خواب ایشان تغییر کرد، صداها و حقایقی را دریافت کردند و به علم لدنی دست یافتند. حضرت موسی(ع) پس از بعثت بود که عصایش خاصیت و معجزه پیدا کرد، و حضرت عیسی (ع) نیز پس از مبعوث شدن توانایی‌های الهی یافت. این نشان می‌دهد که در پس هر بعثتی، یک اتصال روحی عظیم نهفته است.
ایکنا ـ آیا بعثت یک جامعه به معنای عصمت آنان از خطاست؟
تحلیل ما از حوادث این سال‌ها در جامعه خودمان این است که روح مردم در حال اتصال به «روح‌القدس» است؛ یک تحول و ارتقای جدی در ابعاد روحی و روانی جامعه ایجاد شده است. حال‌وهوا، گفتار، حس و حال مردمی که در متن میدان و کف خیابان حضور دارند، نسبت به گذشته تغییر کرده است. البته باید توجه داشت که «بعثت» با «عصمت» متفاوت است؛ مبعوث شدن به معنای معصوم شدن مردم نیست و ممکن است دچار خطا هم بشوند، اما تحول روحی و ارتقای درونی آن‌ها انکارناپذیر است؛ تحولی که البته شیطان نیز در ماه‌های اخیر تلاش کرده با شیطنت‌های خود در برابر آن ایستادگی کند. اصل این جریان بعثت و تحول، ریشه‌های محکمی در حداقل سه جای قرآن کریم دارد که باید ابعاد آن را دقیق‌تر شناخت.
ایکنا ـ چرا ممکن است در زمان وقوع حوادث متوجه عظمت الهی آن‌ها نباشیم؟
یکی از نکات بسیار مهمی که باید بدانیم این است که ما امروز در وسط تحقق برخی از آیات قرآن کریم قرار داریم؛ اما چون در درون این صحنه زندگی می‌کنیم، شاید به‌درستی متوجه عظمت آن نباشیم. بعدها وقتی تاریخ این دوران نوشته شود و درباره این عصر سخن به میان آید، تازه متوجه خواهند شد که این اتفاقات، خود مصداق آیات الهی بوده است؛ درست مثل صحنه‌هایی که قوم بنی‌اسرائیل با حضرت موسی(ع) راه افتادند و بعدها خداوند در قرآن از آن به‌عنوان یک «آیه و نشانه» یاد کرد. در آن زمان شاید خیلی‌ها متوجه نبودند، اما شیاطین و جریان باطل در حال کارشکنی بودند و در مقابل، تدبیر الهی جریان داشت.
اگر بخواهیم ریشه‌های قرآنی این دوران را پیدا کنیم، این بحث‌ها در چندین جای قرآن به صراحت مطرح شده است: بخشی ذیل سوره مبارکه «صف»، بخشی در آیات ۵۴ تا ۵۶ سوره مبارکه «مائده»، بخشی در آیات پایانی سوره مبارکه «مجادله» و بخش دیگر در آیات اولیه سوره مبارکه «ممتحنه» است. همچنین در آیات ۸۸ و ۸۹ سوره مبارکه «انعام»، موضوع «قوم وکیل انبیا» مطرح شده است؛ یعنی قومی که بار رسالت و کار انبیا را به دوش می‌کشند و آن را جلو می‌برند. ما معتقدیم این قوم وکیل انبیا، ملت بزرگ ایران است که امروز بار سنگین تحقق اهداف الهی و پیامبران را در میدان عمل به دوش می‌کشد.
یکی از مصداق‌های بارز این آیات، جریان‌شناسی سوره مبارکه «اسراء» در آیات چهارم و پنجم است؛ خداوند در آیه چهارم این سوره می‌فرماید: «وَقَضَيْنَا إِلَى بَنِي إِسْرَائِيلَ فِي الْكِتَابِ لَتُفْسِدُنَّ فِي الْأَرْضِ مَرَّتَيْنِ وَلَتَعْلُنَّ عُلُوًّا كَبِيرًا؛ و در كتاب آسمانى‌شان به فرزندان اسرائيل خبر داديم كه قطعاً دو بار در زمين فساد خواهيد كرد و قطعاً به سركشى بسيار بزرگى برخواهيد خاست» خداوند در کتاب خود مقدر کرده که بنی‌اسرائیل دوبار در زمین فساد می‌کنند و به سرکشی و علو کبیر دست می‌زنند. امروز می‌بینیم که این فساد و علو کبیر در دنیای مدرن در حال رخ دادن است. جریانی که امروز بر دنیا مسلط شده، پیروان واقعی شریعت حضرت موسی(ع) نیستند، بلکه آیین و جریان دیگری دارند؛ کسانی که ادعای برتری‌طلبی دارند و فرعون‌وار سخن می‌گویند. همان‌طور که فرعون می‌گفت «أناَ رَبُّکُمْ الأعْلی»، امروز نیز استکبار و جریان‌های صلیبی و صهیونیستی با ادبیات مشابهی ادعای برتری مطلق دارند و در آینده با ظهور دجال، این ادعاها شکل عریان‌تری به خود خواهد گرفت.
نکته بسیار مهم در این آیات، وعده الهی برای برخورد با این مفسدان است؛ خداوند در آیه پنجم سوره مبارکه «اسراء» می‌فرماید: «فَإِذَا جَاءَ وَعْدُ أُولَاهُمَا بَعَثْنَا عَلَيْكُمْ عِبَادًا لَنَا أُولِي بَأْسٍ شَدِيدٍ فَجَاسُوا خِلَالَ الدِّيَارِ وَكَانَ وَعْدًا مَفْعُولًا؛ پس آنگاه كه وعده تحقق نخستين آن دو فرارسد بندگانى از خود را كه سخت نيرومندند بر شما مى‌گماريم تا ميان خانههايتان براى قتل و غارت شما به جست‌وجو درآيند و اين تهديد تحققيافتنى است»؛ کلمه «إِذَا» در اینجا دلالت بر آینده دارد؛ یعنی این برخورد و بعثت، در زمان نزول آیه هنوز اتفاق نیفتاده بود، بلکه برای آینده‌ای طراحی شده بود که «عِبَادًا لَنَا» یعنی بندگان برگزیده خدا علیه این سرکشی مبعوث شوند و در برابر آن بایستند. امروز ما افتخار داریم که در عصر تحقق همین وعده‌های الهی و در خیل همان بندگان مبعوث‌شده برای ایستادگی در برابر ظلم قرار داریم.
نکته نخست آنکه عبارت «فَإِذَا جَاءَ وَعْدُ» بر زمان آینده دلالت دارد؛ یعنی همان‌طور که در «إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَالْفَتْحُ» سوره نصر و «فَإِذَا جَاءَ وَعْدُ» در سوره مبارکه «اسراء» می‌بینیم، تحقق این آیات در زمان نزول رخ نداده و برای آینده‌ای پیش رو مقرر شده است. پس خداوند به بنی‌اسرائیل مفسد دو وعده سخت داده است و بالاخره روزی، پای انتقام و برخورد الهی به میان می‌آید.
اما نکته ظریف این است که نوع این عذاب، با عذاب اقوام پیشین متفاوت است. بر قوم نوح طوفان فرستاد؛ قوم عاد و ثمود را با صاعقه و بادهای سرد و تند هلاک کرد؛ و برخی گناهکاران از بنی‌اسرائیل را به مسخ و تبدیل به حیوانات دچار کرد. اما در این آیه چنین تعبیری نمی‌بینیم؛ خداوند برای عقاب این جبهه فساد، پدیده‌ای نو وارد میدان می‌کند، برای همین می‌فرماید: «بَعَثْنَا عَلَيْكُمْ عِبَادًا لَنَا»؛ یعنی به جای طوفان و صاعقه، بندگانی از خود را بر آنان مسلط می‌کند. پرسش اینجاست: چرا خداوند تعبیر «عباد الله» را به کار نبرد و فرمود «عِبَادًا لَنَا»؛ در پاسخ باید بگوییم که دو واژه «عِباد» و «لنا» کلید هویت‌شناسی این قوم است.
ایکنا ـ هویت قوم مبعوث را چگونه باید شناخت؟
اگر بخواهیم هویت قوم مبعوث را بشناسیم، باید از مأموریت و مصداق بعثت‌شان دریابیم. ویژگی نخست آن‌ها این است که «عباد»اند و ویژگی دوم آنکه «لنا» هستند. واژه «لنا» در قرآن اشاره به اتصال به نظام توحید دارد؛ و ما نظام توحید را با اهل بیت(ع) می‌شناسیم. یعنی این بندگان، مستقیم و بی‌واسطه ادعای پیوند با خدا ندارند، بلکه در فضای «لنا» قرار دارند؛ فضایی که در آن شجره‌ای، نظامی و پیکره‌ای واحد وجود دارد. اینان اسباب و وسایل الهی را می‌شناسند، اسماء الله را می‌شناسند، اهل بیت و باب‌الله را می‌شناسند؛ و این معنا از روایات نیز برمی‌آید که این قوم به اهل بیت(ع) متصل‌اند.
روایات می‌گویند مأموریت آن‌ها چیزی شبیه «فجّاج» است؛ جست‌وجوگری خانه به خانه، برای یافتن ظالمان و مفسدانی که فساد به پا کرده‌اند. آن‌ها باید شناخت دقیق داشته باشند، چراکه نمی‌توان بدون شناخت، ظالم را از میان آدم‌های عادی بیرون کشید. در روایات حتی آمده که این جست‌وجو محدود به انسان‌ها نیست و ممکن است جن‌های فاسد را نیز از هر کنج بیرون آورند و به عذاب برسانند.
بیرون کشیدن ظالمان از هر لانه‌ای و رساندن آنان به عذاب دقیقاً مفهوم و مأموریت حضرت فاطمه زهرا(س) است. این مأموریت در تاریخ یک مأموریت فردی نیز بوده است.
حضرت فاطمه(س) در آسمان «منصوره» و در زمین «فاطمه» است؛ زیرا خداوند به‌واسطه ایشان شیعیانش را از آتش جدا می‌کند و دشمنانش را از حُبِّ (محبت) خودش جدا می‌کند. یعنی کار فاطمه، کار جداسازی است؛ دوست را از آتش بیرون می‌آورد و به‌سوی نور می‌برد و دشمن را به‌سوی نار می‌فرستد.
ایکنا ـ امت مبعوث چگونه در مسیر مأموریت فاطمی عمل می‌کند؟
حالا پرسش این است که امت مبعوث قرار است چه کند؟ پاسخ روشن است، امت مبعوث نیز قرار است دوست و دشمن را از هم جدا کنند؛ انتقام همه خون‌های تاریخ را یک‌جا بگیرند. برای این کار باید دوست و دشمن را بشناسند و ظالمان را بیرون بکشند و این دقیقاً همان کار فاطمی است. در این مأموریت، یک نفر مسئول است و در محور او تیمی گرد می‌آید: «عبادَاً لنا» همان تیم دستان حضرت فاطمه(س) هستند؛ گروهی که به آن حضرت منسوبند و کار فاطمی را پیش می‌برند. چرا؟ چون منتقم اصلی، خود حضرت فاطمه(س) است.
مردم با یکدیگر به شکلی عمیق رفیق شده‌اند؛ ارتباطاتی که امروز بین مردم شکل گرفته، بی‌سابقه است. در مفهوم وفاق آنچه اهمیت دارد «رفاقت» است. وفاق ممکن است روزی بر محور باطل شکل بگیرد؛ اما مهم این است که محور اتحاد «رفاقت الی‌الله» باشد؛ ما باید با یکدیگر رفیق باشیم، برای خدا با هم پیوند بخوریم و به یاری یکدیگر بشتابیم. مدل رفاقت با دوستی‌های معمولی فرق دارد؛ یکی از کارهای ضروری برای «عِبَادًا لَنَا» این است که سریع‌تر با هم رفیق شوند و فضای رفاقت و همدلی را در جامعه گسترش دهند.
امت مبعوث، مأموریت‌هایی بر عهده دارد که یکی از مهم‌ترین آن‌ها همین تقویت پیوندهای درونی میان مؤمنان و دوستان راه حق است؛ امری که نشانه‌های آشکار آن را روزبه‌روز در جامعه با چشم خود می‌بینیم و افراد به‌سادگی در حال تیم‌سازی و همدلی در این مسیرند.
امت مبعوث، همان «شیعیان حضرت فاطمه(س)» هستند؛ شیعه فاطمه با محب فاطمه فرق دارد؛ روایت متعددی درباره شیعیان فاطمه داریم که چگونه به سمت نور حرکت می‌کنند.
ایکنا ـ در فضای پرالتهاب و پر از حوادثی که طی سال‌های اخیر شاهد بوده‌ایم، نقش «شیعیان فاطمی» و مسئولیت‌پذیری آن‌ها در این دوران را چگونه تحلیل می‌کنید؟
شیعیان فاطمی باید مسئولیت‌‌پذیر باشند، وارد میدان شوند و میدان‌داری کنند. در ایام فاطمیه، این دغدغه و خواسته اصلی ما باید باشد که خداوند هم ما را فاطمی کند و هم شیعیان فاطمی واقعی، میدان‌داران اصلی این عرصه باشند.
تاریخ نشان می‌دهد گاهی فتوحات با سختی کم و خون اندک به‌دست می‌آید؛ همان‌طور که فتوحات دوران رسول‌الله(ص) با جمعیت شهدای بسیار کم انجام شد، یا در ماجرای فتح فدک که امیرالمؤمنین(ع) ایستاد و بدون جنگ و خونریزی، آن منطقه بزرگ و حاصلخیز فتح شد.
برخی از حوادث اخیر، برای بیدار شدن ماست. گاهی معلم برای بیدار کردن دانش‌آموز، مجبور می‌شود چوبی هم بزند؛ این چوب برای بیرون انداختن از کلاس نیست، بلکه برای بیداری است و حکم تنبیه را دارد. من ترجیح می‌دهم این حوادث را این‌گونه تحلیل کنم تا برایم عبرت‌آموز باشد.
برخی اصرار دارند بگویند هر حادثه‌ای که رخ می‌دهد مطلقاً خوب است؛ نه، واقعاً برخی حوادث خوب نیست؛ مگر شهادت عزیزان و بزرگانی مثل شهید سلیمانی و دیگر شهدای عزیز اتفاق ساده‌ای است؟ این‌ها حوادث تلخی است. اینکه گاهی شهادت را صرفاً تبریک می‌گویند هرچند از منظر معارف عالی قابل درک است، اما نباید باعث شود از ابعاد تلخ و دردناک فقدان آن‌ها غافل شویم. بهای این بیداری سنگین بوده است، اما اگر درست درس بگیریم، این آگاهی و حرکت به سمت «امت مبعوث» دستاورد بزرگی برای رسیدن به ساحل ظهور خواهد بود.
انتهای پیام