رعایت هنجارهای اجتماعی و استفاده از پوشش مناسب، بخشی از فرهنگ و هویت ماست؛ میراث ارزشمندی که در تاریخ کهن این سرزمین ریشه دارد، اما ترویج این فرهنگ، بیش از برخوردهای جبری و قانونی، نیازمند کار ریشه‌ای و بهره‌گیری از ظرفیت‌های هنری و ادبی است.
تولید روایت‌های ماندگاری که با زبان احساس و عاطفه همراه باشد و در عمق جان مخاطب رسوخ کند، یکی از روش‌های مؤثر در ترویج فرهنگ حیا و پوشیدگی به‌شمار می‌رود. محمدحسن مردانی، نویسنده اصفهانی در داستان «مثل کف دست»، با نگاهی متفاوت و روایتی عاطفی، به موضوع حجاب و پوشش پرداخته است. این داستان کوتاه را در ادامه می‌خوانیم:
مثل کف دست
می‌گوید: «این بار، منم همراهت می‌بری قم؟»
هاج‌و‌واج، نگاهش می‌کنم. انگار دو تا شاخ بزرگ روی سرم سبز شده باشد! می‌آید جلو، می‌نشیند کنارم روی مبل و دست می‌اندازد دور گردنم، مثل بچگی‌هایش که با همین لوندی‌های دخترانه، خودش را توی دل همه جا می‌کرد و حسابی تیغشان می‌زد؛ لواشکی، چیپسی، پفکی یا مایه‌تیله‌ای.
قم بردن زهرا چیزی قریب به همان مضمونی است که امام(ره) فرموده بود: «اگر طلبه گوشه خیابان بایستد و با عبا و عمامه بستنی بخورد، فعل حرام مرتکب شده است.»
کنار هم، شهره خاص و عام می‌شویم، مضحکه دست مردم، سوژه روز شبکه‌های اجتماعی. تصورش هم تنم را مورمور می‌کند. فکر کن، ظهر فردا همین که پایت به مسجد باز می‌شود، همه با انگشت به هم نشانت بدهند و زیر لب، پچ‌پچ کنند: این همون آخونده‌ست که...
نمی‌خواهم آبرویم را کم و زیاد کنم. لبخند می‌زنم و بهانه‌ای می‌تراشم تا دست از سر کچل این دایی کم‌اقبالش بردارد: «ان‌شاءالله تابستون، دایی‌جون! الان که خیلی سرده.»
بُراق می‌شود: «مگه می‌خوایم بریم زمهریر؟! این قمه‌ها! همه‌ش سه ساعت راهه.»
«آره، ولی هواش خیلی دزده دایی! کویریه دیگه، می‌چایی می‌افتی گوشه خونه.»
کمی هم طنز چاشنی‌اش می‌کنم که به دل نگیرد و بدعنق نشود: «تو سرما بخوری بیفتی توی رخت‌خواب، اون ۲۰کا فالوورت حیرون و سیلون می‌مونن روی دست اینستاگرام؛ والا من راضی نیستم!»
می‌خندد، اما نه مثل همیشه. سرد و کم‌رمق. انگار دوزاری‌اش افتاده باشد که خیلی راه دستم نیست با هم، هم‌سفر شویم.
زهرا از همان بچگی با بقیه دخترها فرق داشت. وقتی هم‌سن و سالی‌هایش کفش کتانی می‌پوشیدند، جیر پاشنه‌بلند پا می‌زد، وقتی کیف مدرسه‌ها چرم مشکی بود، کوله سرخ روی دوش می‌انداخت و وقتی همه برای رشته ریاضی و فیزیک سر و دست می‌شکستند، خوره روح آقاجانش شده بود تا برود رشته هنر و بازیگری بخواند.
دخترکمان از اول، قِرتی بود. جان به جانش می‌کردی، باید یک‌جوری خودش را وصله ناجور جمع می‌کرد و انگشت‌نمای خلق می‌شد تا خاص بودنش به چشم بیاید. همین راضی‌اش می‌کرد، یک جور تمنای شدید روحی برای دیده‌شدن.
آینه، مونس همیشگی‌اش بود. وقت و بی‌وقت، خودش را توی آن برانداز می‌کرد و به سر و صورتش نوک می‌زد. خانه و غیر خانه هم حالی‌اش نمی‌شد؛ توی مهمانی، سر کلاس یا حتی گوشه خیابان.
جلوی چشم آدم و عالم، زیپ کنار کوله‌اش را باز می‌کرد، آینه جیبی‌اش را بیرون می‌کشید و مثل تکنسین‌های هواپیما، به دقت سرگرم چک‌کردن قطعات صورتش می‌شد، مبادا چشمی، ابرویی یا گوشه لبی دچار نقص فنی شده باشد و از درجه خوشگلی سقوط کند.
یک‌جایی خوانده‌ام، آن‌هایی که دم به دقیقه، می‌روند سروقت گوشی و بی‌اختیار، تلفن همراهشان را چک می‌کنند، اعتیاد رسانه‌ای دارند. زهرا همین عادت را نسبت به آیینه داشت. اسمش شاید اعتیاد آیینه‌ای باشد یا یک چیزی توی همین مایه‌ها.
هرچند توی ور رفتن با موبایل هم دست کمی از آینه نداشت. دو جور اعتیاد همزمان؛ شبیه این‌هایی که سیگار و وافور را با هم پک می‌زنند تا نعشگی‌شان را بیشتر کنند و حسابی کیفور شوند.
این ادا و اطوارهای دخترانه، بعدها به یک آرزوی محال سر باز کرد؛ چیزی که زهرا اسمش را گذاشته بود: سودای بازیگری یا رؤیای سوپراستار شدن!
پاپی پدرش شده بود که رضایت دهد قید دبیرستان را بزند، عطای جبر و مثلثات را به لقایش ببخشد و برود هنرستان، پی رشته بازیگری.
حاج‌علی شیخ نبود، مسجدی و پامنبری هم نبود، اما توی محل، اسم و رسمی داشت. مردم رویش حساب باز می‌کردند. هیچ‌جوره توی کَتَش نمی‌رفت، دخترش آرتیست سینما بشود و حرفشان نُقل مجلس این و آن باشد. برای همین، آب پاکی را روی دست زهرا ریخت تا قید بازیگری را بزند و برود دنبال کار و بار دیگری که با قاموس حاج‌علی جور درمی‌آید.
طره موهایش را می‌اندازد پشت گوش، قامت ترکه‌ای‌اش را روی مبل جا‌به‌جا می‌کند و متلک می‌پراند که: «شیخ‌العلما قابل نمی‌دونن ما جزو ملازمین آستان‌شون باشیم؟! باشه عیبی نداره، بالاخره ما هم خدایی داریم!» و با لب‌و‌لوچه آویزان می‌رود آشپزخانه تا کمک‌دست مادرش، فنجان‌های چای را توی سینی بچیند.
از وسط سالن، جوری که صدا به آشپزخانه برسد، فریاد می‌کشم: «چای زهرا خانم انصافاً خوردن داره. دیگه وقتشه ببندیمش به ناف یه پسر بخت‌برگشته!»
خودش از خنده ریسه می‌رود و خواهرم به طعنه، لب برمی‌چیند که: «بلهههه، خدا از دهنت بشنوه! البته اگه این اینستاگرام کوفتی بذاره!»
آب راکد، همیشه راه چاله را پیدا می‌کند. چاله شاید همین اینستاگرامی باشد که خواهرم از شنیدن اسمش هم غیظ می‌کند؛ بس‌که زهرا دم به دقیقه سرش را توی آن کرده و ساعت‌ها پرسه زده است.
«بس کن دختر! کور شدی از بس توی این گوشی نگاه کردی! آخه مگه تو کار و زندگی نداری؟!»
«بازیگر که نذاشتین بشم، به اینستا رفتنم هم گیر میدین؟! آخرش شال و کلاه می‌کنم، از این خونه لعنتی میرم که خیال همه‌تون راحت بشه!»
بیچاره خواهرم! دیوارش از همه کوتاه‌تر است! دل زهرا بیشتر، از پدرش پر است؛ همانی که نگذاشت پایش به سینما باز شود.
حاج‌علی بیدی نبود که به این بادها بلرزد. نه از قهر و آشتی کردن‌های زهرا ابایی داشت و نه از آبغوره‌گرفتن‌ها و لجبازی‌کردن‌هایش غمی به دل راه می‌داد. مرغش یک پا داشت: «نه یعنی نه! اما و اگر هم نداره. حتی اگه عمو، خاله و دایی وساطتت کنن.»
وقتی همه تیرهای زهرا به سنگ خورد و خاطرش قرص شد که حاج‌علی گوشت ناپز است و هیچ‌جوره به بازیگر شدنش رضایت نمی‌دهد، تغییر تاکتیک داد و بازی را انداخت توی میدان دیگری که کفر پدرش را بیشتر درمی‌آورد.
دیرآمدن‌های وقت و بی‌وقت و حضور یواشکی توی کلاسهای تئاتر و فن بیان که حاج‌علی ساده، همه آن‌ها را به پای کلاسهای جبرانی مدرسه گذاشته بود، از زهرای عشق سینما، شاخ اینستاگرامی ساخت که به چند ماه نکشیده، ۲۰ هزار مشتری پر و پاقرص پیدا کرد؛ 20k followers.
یکی دو تا از دخترهای فامیل را هم عنتر و منتر خودش کرده بود و هر روز مثل شیطان توی جلدشان می‌رفت تا ایده‌های جدیدی برای لودگی و خنداندن مردم پیدا کنند؛ از لب‌خوانی آوازهای این خواننده و آن خواننده بگیر تا سر کار گذاشتن مردم، مزاحمت تلفنی یا ساختن دوربین مخفی.
«خیر سرم، دختر تربیت کردم! والا اگه چند صباح دیگه مردم بگن تف به گور حاج‌علی، بیراه نگفتن!»
خبر سر به راه نبودن زهرا وقتی به گوش حاج‌علی رسید که سرطانش بعد از یک دوره طولانی شیمی‌درمانی، سر از نو عود کرده بود و از او، ترکه چوبی ساخته بود که روی تخت بیمارستان، انتظار ملک‌الموت را می‌کشید.
کار از کار گذشته بود. دیگر نه گوش زهرا پی وعظ و خطابه‌های پدرانه می‌رفت و نه تن آب‌‌شده حاج‌علی تاب شاخ و شانه کشیدن با دخترک هفده‌ساله را داشت.
پیمانه عمر پدر که سرریز شد، زهرا چند ماهی زانوی غم بغل گرفت و مثل کرم توی پیله تنهایی‌اش خزید، اما خیلی زود، سر از تاریکی بیرون کشید و پروانه‌وار، پی کوره‌راهی افتاد که فکر می‌کرد آخرش نور و روشنی است. این بار اما بی‌باک‌تر از زمانی که نگاه‌های تند حاج‌علی را بالای سرش احساس می‌کرد.
می‌گفت: «اینستا دیگه اشباع شده از این دخترای اِکبیری که مدام قِر و قمیش میان و واسه مردم ابرو باریک می‌کنن! من باید متفاوت باشم، خاص و دست‌نیافتنی!»
به چندماه نکشیده، مخ یکی دو تا تولیدی پوشاک را پیچاند و شد مدل لباس‌هایشان. از مقنعه و کیف و روسری بگیر تا مانتو و چادر و زیورآلات زنانه. آسیابش همه‌چیز خرد می‌کرد.
سر پیشنهاد یکی از شرکت‌ها برای تبلیغ رنگ مو و کرم صورت، خواب پدر خدابیامرزش را دیده بود. حاج‌علی ابرو در هم کشیده و توی صورتش تشر زده بود که: «حلالت نمی‌کنم دختر، مدام تنم رو توی گور می‌لرزونی!»
زهرا اما بی‌خیال گوشت‌تلخی حاج‌علی، خر خودش را رانده بود که: «خب حلالم نکنه، منم حلالش نمی‌کنم که نذاشت برم دانشگاه، پی بازیگری!»
یک هفته‌ای از برگشتنم به قم می‌گذرد. شب جمعه، گوشه صحن عتیق نشسته‌ام و شرح لمعه شهید ثانی را ورق می‌زنم که دستی زنانه سر شانه‌ام می‌نشیند و استخوان شانه‌ام را می‌فشارد.
خودم را جمع‌وجور می‌کنم و مثل فنر از جا می‌پرم. می‌خواهم سر پا بایستم و فریاد بکشم: «چه کار می‌کنی خواهر، اشتباه گرفتی!» که زهرا مثل شبحی سرگردان، جلوی رویم سبز می‌شود. لبخند میزند و خودش را می‌اندازد توی بغلم.
«من نامه اعمالتم دایی! می‌خواستی قالم بذاری بری، هان؟! فکر نمی‌کردی این‌جوری وبال گردنت بشم!»
مات و مبهوت نگاهش می‌کنم. انگار بین خواب و بیداری باشم.
گوشه بازویم را نیشگون می‌گیرد: «آهای عمو یادگار، خوابی یا بیدار؟! منم زهرا!»
از درد بازو، کم‌کم به خودم می‌آیم. دست می‌اندازم دور سرش و پیشانی یخ‌کرده‌اش را می‌بوسم.
«تو کجا، اینجا کجا دایی‌جون؟! نگفتی این‌جوری بی‌هوا می‌پری تو دل آدم، یه‌وقت سکته می‌کنه، می‌افته روی دستت؟!»
نیشخند میزند: «استغفرالله، علما به کمتر از صد سال رضایت نمیدن دایی، تو که تازه اول چل‌چلیته!»
«باز متلک‌پرونیت گل کرد ناجنس؟! چادر رو کجا گیر آوردی؟ دم در دادن؟ پاره‌ست انگار، کوکش زدن. می‌گفتی اقلا یه سالمش رو بهت بدن دختر!»
توی چشم‌هایم زل میزند و مثل همیشه، حاضرجوابی می‌کند: «نههههه، چادر خودمه دایی! دلت هم بخواد، مد روزه!»
عاقل اندر سفیه نگاهش می‌کنم: «چادر خودت؟! تو که چادری نیستی دایی، اونم این چادر پاره‌پوره! دست‌بردار، باز من ساده رو گذاشتی سر کار؟!»
سرش را می‌اندازد پایین، نگاهش را به گل‌های قالی کف صحن می‌دوزد و سفره دلش را باز می‌کند:
«آقاجانم این چادر را از کربلا آورده بود، سوغات سفرش بود. می‌گفت از بازار که خریده، یک‌راست رفته حرم و چادر را کشیده به پنجره‌های ضریح، بلکه من سر‌به‌راه و آدم‌حسابی شوم. خیلی دوست داشت چادر سر کنم. می‌گفت: با این چادر یک‌پارچه خانم می‌شوی! من اما گوشم به این حرف‌ها بدهکار نبود. ترکیب من و چادر جزو محالات بود. هرچه در گوشم خواند، زیر بار نرفتم. چادر را انداختم گوشه کمد و آن‌قدر کم‌محلی‌اش کردم که حسابی خاک خورد و رنگ و رویش پرید.
هفته پیش با دخترها بساط کرده بودیم توی خانه. مامانی رفته بود سر خاک. هله‌هوله‌مان را که خوردیم، لیم‌بازی‌مان گل کرد. بدجور افتاده بودیم روی دنده مسخره‌بازی. گفتیم: حالا که جمعمان جمع است، یکی دو تا کلیپ هم بگیریم. سمیه گفت: «داش‌مشتی برقصیم، با دستمال و کلاه شاپو.»
جلویش درآمدم که: «این کارها دیگر نخ‌نما شده دختر!»
سعیده گفت: «چطور است یک چالش راه بیندازیم، چیزی شبیهِ بازی جرئت یا حقیقت.»
پوزخند زدم: «مثلاً ایده نو دادی؟!»
رضوان مُخش بهتر از همه‌مان کار می‌کرد. گفت: «روضه‌بازی بیشتر از همه توی بورس است. بیایید ادای خانم‌جلسه‌ای‌ها را دربیاوریم» و دوید سمت اتاق تا توی کمد لباس‌ها، پارچه‌ای چیزی پیدا کند.
چنگ انداخت بین لباس‌های آویزان، همه‌‌شان را پس و پیش کرد و لا‌به‌لای پارچه‌ها، چشمش افتاد به چادر سوغات بابا.
از اتاق که بیرون آمد، چادر روی سرش بود و تسبیح کوچکی توی دستش. جوری قدم برمی‌داشت و تسبیح می‌چرخاند که بچه‌ها از خنده، روده‌بر شده بودند.
دوست نداشتم با سوغات بابا آن دلقک‌بازی‌ها را دربیاورد. خون خودم را می‌خوردم و دم نمی‌زدم. یکی از مبل‌ها را منبر کرد، روی آن ایستاد و با چادر مشغول قِر دادن شد که یک‌مرتبه، خون جلوی چشمم را گرفت و بی‌هوا روی سرش خراب شدم. زیر مشت و لگد فریاد می‌کشید: «چی شد وحشی؟! چرا این‌جوری می‌کنی؟!»
بچه‌ها جلو پریدند تا به زور، از هم سوایمان کنند.
چادر را با غیظ از سرش کشیدم تا بیش از این، تن بابا را توی گور نلرزاند که پارچه قدیمی از وسط جر خورد.
بدجور رفتم توی لک. دخترها را با قهر از خانه تاراندم و نشستم بالاسر چادر، یک دل سیر، اشک ریختم.
هق‌هقم که تمام شد، رفتم سراغ چرخ خیاطی مامان و به هر زاجراتی بود، چادر پاره را سرهم‌بندی کردم.
از قاب عکس بابا رو می‌گرفتم. حتم داشتم بدجور خونش به جوش آمده و چشم دیدنم را ندارد. می‌خواستم دلش را به دست بیاورم. چادر را انداختم روی سر و راه افتادم سمت باغ رضوان. توی محل، مردم با تعجب تماشایم می‌کردند. انگار بعد از سیصد سال، دوباره اصحاب کهف را دیده باشند!
سر قبر، عکس بابا را بوسیدم و با پته چادر، غبار شیشه‌اش را گرفتم.
همان شب، باز آمد توی خوابم. نه مثل مرتبه قبل، شاکی و سر و سنگین؛ گل از گلش شکفته بود، این‌بار لبخند می‌زد.
دست انداخت دور گردنم، صورتم را بوسید و گفت: «ازت راضی‌‌ام بابا، دلم باهات صاف شد!»
اشک توی چشمانم دوید. پرسیدم: «راضی راضی؟! صاف صاف؟!»
دست راستش را بالا آورد، شبیه آینه مقابل صورتش گرفت و گفت: «صاف صاف، مثل کف دست!»
انتهای پیام