یک کارشناس دینی مطرح کرد
به گزارش ایکنا از البرز، حجت‌الاسلام علی رجبی، عصر روز شنبه، نهم آبان‌ماه در محفل انس با قرآن کریم که با حضور کارکنان ناحیه بسیج دانشجویی البرز برگزار شد، با اشاره به ضرورت بازشناسی مفاهیم تربیتی قرآن کریم و توجه به کارکرد عملی آن‌ها در زندگی انسان، اظهار کرد: یکی از موضوعاتی که باید در فهم آموزه‌های قرآنی مورد توجه قرار گیرد، مسئله خودنگهداری است؛ مفهومی که ابعاد مختلف زندگی انسان را دربرمی‌گیرد و نمی‌توان آن را به یک رفتار یا توصیه اخلاقی محدود کرد. انسان در مسیر زندگی، همواره در معرض انتخاب‌ها و موقعیت‌هایی قرار دارد که نحوه مواجهه او با آن‌ها، شخصیت و مسیر حرکتش را شکل می‌دهد؛ از این رو، مراقبت از خویشتن و توجه به حدود الهی باید به یک اصل مستمر در زندگی تبدیل شود.
وی با بیان اینکه خودنگهداری در پیوندی عمیق با مفهوم تقوا قرار دارد، افزود: تقوا زمانی در زندگی انسان معنا و نمود واقعی پیدا می‌کند که فرد نسبت به رفتار، گفتار و تصمیم‌های خود احساس مسئولیت داشته باشد و در موقعیت‌های مختلف، مراقب باشد از چارچوب ارزش‌ها و دستورات الهی خارج نشود. بر این اساس، خودنگهداری را باید یکی از زمینه‌های مهم تحقق تقوا دانست؛ زیرا انسان بدون مراقبت از خویشتن نمی‌تواند در مسیر بندگی، ثبات و پایبندی لازم را داشته باشد.
این کارشناس دینی تصریح کرد: این مسئله در ساحت اجتماعی نیز از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. جامعه از افراد و رفتارهای آنان شکل می‌گیرد و کیفیت مناسبات اجتماعی نیز تا حد زیادی به نوع نگرش و عملکرد اعضای آن وابسته است. بنابراین، اگر خودنگهداری به‌عنوان یک اصل اخلاقی در افراد جامعه تقویت شود، می‌توان انتظار داشت مسئولیت‌پذیری، رعایت حقوق دیگران و پایبندی به ارزش‌های انسانی و دینی نیز در روابط اجتماعی جایگاه پررنگ‌تری پیدا کند.
رجبی توضیح داد: نمی‌توان میان اصلاح رفتار فردی و اصلاح وضعیت اجتماعی فاصله‌ای گسست‌ناپذیر قائل شد؛ چراکه رفتار انسان‌ها در محیط خانواده، محیط کار و سایر عرصه‌های اجتماعی بر یکدیگر اثر می‌گذارد. از این منظر، خودنگهداری علاوه بر آنکه به تنظیم رفتار شخصی انسان کمک می‌کند، در شکل‌گیری مناسبات سالم اجتماعی نیز اهمیت دارد و باید در هر دو عرصه مورد توجه قرار گیرد.
وی در بخش دیگری از سخنان خود، موضوع الگوهای اجتماعی و نقش آن‌ها در شکل‌دهی به نگرش و رفتار افراد را مورد اشاره قرار داد و گفت: یکی از مسائل مهم در هدایت فرهنگی جامعه، توجه به الگوهایی است که به مردم معرفی می‌شوند. الگوهای اجتماعی، به‌ویژه برای نسل جوان، شخصیت‌هایی شناخته‌شده نیستند و رفتار و منش آنان می‌تواند در شکل‌گیری معیارهای ذهنی و عملی افراد تأثیرگذار باشد. از این رو، در معرفی الگوها باید معیارهایی همچون تقوا، خودنگهداری و پایبندی به اصول اخلاقی مورد توجه قرار گیرد.
این مسئول توضیح داد: ملاک ارزیابی و انتخاب یک الگو نباید شهرت، موقعیت اجتماعی یا برخورداری از جایگاه ظاهری باشد، بلکه آنچه به یک شخصیت قابلیت الگو شدن می‌بخشد، برخورداری از صلاحیت‌های اخلاقی و میزان پایبندی او به ارزش‌هاست. جامعه برای حرکت در مسیر صحیح به الگوهایی نیاز دارد که رفتار و منش آن‌ها با معیارهای دینی و اخلاقی سازگار باشد؛ چراکه الگوهای صالح می‌توانند زمینه‌ساز رشد و تعالی باشند و در مقابل، معرفی الگوهای ناصالح ممکن است معیارهای نادرستی را در فضای فکری و فرهنگی جامعه رواج دهد.
این استاد قرآنی با تأکید بر ضرورت توجه به پیامدهای فرهنگی الگوپذیری بیان کرد: مسئله الگو در واقع با مسئله تربیت جامعه ارتباط مستقیم دارد. هنگامی که یک شخصیت در جایگاه الگو قرار می‌گیرد، رفتارش می‌تواند به‌تدریج در ذهن مخاطبان به معیاری برای قضاوت و عمل تبدیل شود؛ بنابراین، لازم است در انتخاب و معرفی شخصیت‌های اثرگذار، نسبت میان جایگاه اجتماعی آنان و میزان پایبندی‌شان به تقوا و خودنگهداری مورد توجه قرار گیرد.
رجبی در ادامه با اشاره به داستان خلقت حضرت آدم و حوا(ع) در قرآن کریم، این واقعه را از منظر توجه به فرمان الهی و ضرورت مراقبت از حدود تعیین‌شده مورد بررسی قرار داد و اظهار کرد: در ماجرای آفرینش حضرت آدم و حوا، مسئله فرمان الهی و نحوه مواجهه با آن از نکات قابل تأمل است. این روایت قرآنی نشان می‌دهد که انسان در مسیر بندگی همواره نیازمند توجه به حدود الهی و مراقبت از رفتار خویش است و پایبندی به فرمان خداوند، بخشی اساسی از مسیر عبودیت به‌شمار می‌رود.
وی بیان کرد: موضوع خودنگهداری را باید در همین چارچوب مورد توجه قرار داد؛ انسان مؤمن نمی‌تواند نسبت به انتخاب‌ها و رفتارهای خود بی‌تفاوت باشد، بلکه باید همواره نسبت به مسئولیت بندگی خویش آگاهی داشته باشد. توجه به این آموزه در داستان حضرت آدم و حوا، اهمیت مراقبت از خویشتن و ضرورت پایبندی به فرمان الهی را در زندگی انسان یادآوری می‌کند.
این کارشناس دینی در بخش دیگری از سخنان خود، خانواده را نخستین زمینه شکل‌گیری شخصیت اخلاقی و تربیتی انسان دانست و با تأکید بر نقش والدین در انتقال مفهوم تقوا و خودنگهداری به فرزندان گفت: تربیت فرزند از مهم‌ترین عرصه‌هایی است که در آن ضرورت خودنگهداری باید مورد توجه قرار گیرد. کودکان در نخستین سال‌های زندگی، بیش از آنکه از طریق مفاهیم انتزاعی و توصیه‌های کلامی با ارزش‌های اخلاقی آشنا شوند، از رفتار و عملکرد پدر و مادر خود تأثیر می‌پذیرند.
وی افزود: والدین نخستین الگوهایی هستند که فرزندان با آن‌ها مواجه می‌شوند و بسیاری از نگرش‌ها و رفتارهای آنان در محیط خانواده شکل می‌گیرد. به همین دلیل، نمی‌توان از فرزندان انتظار داشت به تقوا، خویشتن‌داری و مراقبت از رفتار پایبند باشند، اما این ویژگی‌ها در رفتار والدین نمود نداشته باشد. آنچه در محیط خانواده اهمیت دارد، هماهنگی میان گفتار و کردار والدین است؛ زیرا تربیت اخلاقی زمانی اثربخش خواهد بود که فرزندان ارزش‌های مورد تأکید خانواده را در عمل نیز مشاهده کنند.
رجبی ادامه داد: مفهوم خودنگهداری باید از دوران کودکی و متناسب با ظرفیت شناختی و تربیتی فرزندان مورد توجه قرار گیرد. هنگامی که کودک در محیط خانواده با رفتار مسئولانه، رعایت اصول اخلاقی و مراقبت از گفتار و کردار مواجه می‌شود، به تدریج این رفتارها را درونی می‌کند و زمینه شکل‌گیری شخصیت اخلاقی او فراهم می‌شود. بنابراین، نقش والدین در این زمینه تنها به آموزش زبانی محدود نیست، بلکه عملکرد آنان در زندگی روزمره نیز بخشی از فرایند تربیت فرزندان محسوب می‌شود.
وی با تأکید بر ضرورت تبدیل آموزه‌های قرآنی به معیارهای عملی زندگی، اظهار کرد: انس با قرآن کریم زمانی می‌تواند آثار عمیق خود را در زندگی انسان نشان دهد که مفاهیم آن در رفتار فردی و اجتماعی مورد توجه قرار گیرد. تقوا و خودنگهداری از جمله مفاهیمی هستند که باید از محیط خانواده تا عرصه عمومی جامعه مورد اهتمام قرار گیرند و به‌عنوان معیارهایی برای ارزیابی رفتار و انتخاب‌های انسان شناخته شوند.
انتهای پیام 