حجت‌الاسلام بهجت‌پور مطرح کرد
به گزارش ایکنا، حجت‌الاسلام والمسلمین عبدالکریم بهجت‌پور، استاد درس خارج حوزه علمیه قم و مؤلف تفسیر «همگام با وحی»، 13 آبان‌ماه در ادامه سلسله مباحث تفسیری خود به تفسیر آیات ۱۰۹ و ۱۱۰ سوره بقره پرداخت و با تحلیل راهبرد بنی‌اسرائیل برای ایجاد شبهه، حاشیه و تردید در جامعه مؤمنان، گفت: اقامه نماز و ایتای زکات به مثابه دو ستون اجتماعی برای مصونیت جامعه دینی از نفوذ، القائات و شبهات است. مشرح سخنان به شرح زیر است:
به عرض رسید که بنی‌اسرائیل ظاهراً بر جامعه مؤمنان تأثیرگذار بودند و تلاش می‌کردند که ایمان اینها به اسلام و پیامبر تبدیل به کفر شود و راهی که پیدا کرده بودند این بود که مطالبه‌گر پیامبر شوند و سؤال‌های بیخود بپرسند و برای ایشان حاشیه ایجاد کنند.
در آیه ۱۰۹ «وَدَّ كَثِيرٌ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ لَوْ يَرُدُّونَكُمْ مِنْ بَعْدِ إِيمَانِكُمْ كُفَّارًا حَسَدًا مِنْ عِنْدِ أَنْفُسِهِمْ مِنْ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُمُ الْحَقُّ فَاعْفُوا وَاصْفَحُوا حَتَّى يَأْتِيَ اللَّهُ بِأَمْرِهِ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ» فرمود ریشه این کار اینها حسادتی است که دارند و برای برخورد با این حسادت جامعه اسلامی باید گذشت داشته باشد و از اینها روی بگرداند و درگیر با اینها نشود، تا خدای متعال امرش را بیاورد.
توضیح دادیم که «إِنَّ اللَّهَ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ» یعنی خدا بر هر چیزی هم قدرت دارد و هم اندازه‌گیری می‌کند. یعنی برای انواع رفتارهای بنی‌اسرائیل و زمان مواجهه با آن‌ها اندازه‌هایی تعیین کرده و قدرت دارد با آوردن امر مناسب در زمان مناسب عمل کند.
اقامه نماز؛ میثاقی فراگیر
در «وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ» مفسرین مسئله را قدری با پراکندگی مطرح کردند. گاهی به خود نماز و خود زکات توجه کردند و گاه به این دو مسئله به عنوان امر فردی نگاه کردند، در حالی که این آیه مطلب دیگری می‌گوید. اول روشن شود که نفرمود «صلوا» و فرمود «أَقِيمُوا الصَّلَاةَ». نماز مجموعه‌ای مرکب از دعا و درخواست و اظهار بندگی به درگاه الهی است. وقتی صحبت از اقامه آن است یعنی آن را تبدیل کنید به عبادتی که سراسر زندگی شما را تحت تأثیر خود قرار دهد.
همان‌گونه که در قرآن آمده است: «وَفِي أَمْوَالِهِمْ حَقٌّ مَّعْلُومٌ لِّلسَّائِلِ وَالْمَحْرُومِ»، افزود: در این مرحله، انسان بر اساس توان خود حق مالی را پرداخت می‌کند ولی وقتی ثروت افزون شد، به مرحله رسیدن به نصاب و پرداخت زکات می‌رسد. زکات و انفاق تأثیرات عمیقی بر خودِ انسان دارد و اگر فرد اهل انفاق نباشد، رشد روحی و شخصیتی خود را از دست می‌دهد. گاهی یک کارگر اگر نتواند از داشته‌های اندکش بگذرد، هرگز به آزادی روحی دست نمی‌یابد؛ اما متأسفانه گاهی به این نکته توجه نمی‌شود و این امر به یک ضرورت فقهی و تربیتی تبدیل نمی‌شود.
ظاهر قرآن چنین است که هر کسی از داشته‌های خود ببخشد، در واقع به فرمان خدا عمل کرده و اگر نبخشد، خشم الهی را برانگیخته است. یکی از ویژگی‌های متقیان این است که از مال خود به قدر توان بخشش می‌کنند تا از طریق این کار، خود را از اسارت مادی آزاد کنند. این امر زمینه‌ساز آن است که انفاق از حد یک مستحب فراتر رود.
تفاوت انفاق و زکات
همچنین تفاوت میان زکات و انفاق برجسته است، در انفاق، هدف این است که فرد از مال خود بکاهد تا فاصله میان غنی و فقیر کمتر شده و جامعه به سمت تعادل مالی حرکت کند. در سوره‌هایی مانند اسرا و فرقان، به اصل اعتدال در بخشش اشاره شده است؛ به گونه‌ای که فرد نه آن‌قدر بدهد که خود فقیر شود و نه چنان مشت خود را محکم ببندد که چیزی از آن خارج نشود. در واقع، انفاق بر تعادل اجتماعی تمرکز دارد، اما در زکات، مسئله اصلی خودِ فرد است؛ یعنی فرد برای رشد معنوی، تهذیب نفس و رهایی از اسارت دنیا، مال خود را می‌پردازد تا روحش آزاد شود و رشد کند.
نماز و زکات به عنوان سپر اجتماعی در برابر نفوذ دشمنان است، بنی‌اسرائیل همواره با طرح سؤالات بی‌ربط، سعی در ایجاد آشفتگی در ذهنیت جامعه مؤمن داشتند و با تحریک مطالبات مادی و نادرست، زمینه‌سازی می‌کردند. اما اگر جامعه مسلمان، نماز را در تمامی ابعاد زندگی پایدار کند و از طریق پرداخت زکات، به تربیت فردی آزاده بپردازد، تحت تأثیر شبهه‌افکنی‌های یهود و دیگر دشمنان قرار نمی‌گیرد. این یک درس بزرگ در اخلاق اجتماعی است.
مطالب مرتبط
