فتح قریب/ 172
به قلم حجت‌الاسلام والمسلمین رحیم کارگر مدیر مرکز آینده‌پژوهی موعودگرایان جهانی
مسئله هسته‌ای ایران وارد مرحله‌ای شده است که در آن، محاسبه هزینه دستیابی به سلاح هسته‌ای باید در کنار هزینه نداشتن آن بررسی شود. تجربه جنگ و آسیب‌پذیری زیرساخت‌های راهبردی می‌تواند این برداشت را تقویت کند که بازدارندگی متعارف به‌تنهایی برای جلوگیری از جنگ کافی نیست.
از منظر آینده‌پژوهی، سه مسیر پیش روی ایران قرار دارد، حفظ وضعیت آستانه هسته‌ای، حرکت به سمت تغییر دکترین یا دستیابی به توافقی که امنیت و منافع راهبردی کشور را تضمین کند. نکته تعیین‌کننده این است که هرچه تهدید نظامی و بی‌اعتمادی راهبردی افزایش یابد، وزن گزینه بازنگری هسته‌ای در محاسبات امنیتی بیشتر خواهد شد؛ تحولی که می‌تواند نه‌تنها موازنه قدرت در خاورمیانه، بلکه محاسبات قدرت‌های جهانی درباره امنیت منطقه را نیز دگرگون کند. آینده این پرونده بیش از هر زمان دیگری به نسبت میان امنیت ملی، اعتبار بازدارندگی و امکان توافق پایدار وابسته است.
در صورت وقوع جنگی دیگر، مهم‌ترین تحول می‌تواند تغییر ماهیت میدان تقابل باشد؛ به‌گونه‌ای که معادله درگیری صرفاً براساس قدرت آتش، شمار تسلیحات و برتری هوایی تعیین نشود، بلکه غافلگیری راهبردی، تنوع ابزارهای پاسخ و گسترش جغرافیای بحران نقش تعیین‌کننده پیدا کند. در چنین سناریویی، آمریکا و اسرائیل با مسئله‌ای فراتر از مدیریت یک جنگ محدود مواجه خواهند شد. احتمال گسترش هم‌زمان بحران در چند جبهه و افزایش هزینه‌های نظامی، اقتصادی و سیاسی.
در این چارچوب، متغیر اصلی، میزان آمادگی طرفین برای تحمل یک جنگ فرسایشی و کنترل‌ناپذیر است. اگر جنگ دیگری آغاز شود، مسئله تعیین‌کننده این خواهد بود که آیا طرفین می‌توانند دامنه درگیری را مهار کنند یا با زنجیره‌ای از واکنش‌ها، بحران را به سطحی فراتر از خاورمیانه بکشانند؟ سناریوی خطرناک آینده، جنگی است که آغاز آن ممکن است در اختیار آغازگر جنگ باشد، اما پایان و پیامدهای آن دیگر به‌آسانی قابل‌کنترل نباشد.
اهمیت راهبردی تغییر موضع ایران در برد موشک‌ها و نیز احتمال تغییر دکترین هسته‌ای را باید در تغییر منطق بازدارندگی جست‌وجو کرد. ایران در حال ارسال این پیام است که معماری دفاعی و امنیتی آن، تابع محدودیت‌های ثابت و از پیش تعریف‌شده نیست، بلکه می‌تواند متناسب با سطح تهدید و تحولات محیط راهبردی بازتنظیم شود.
از منظر آینده‌پژوهی، چنین پیامی سه پیامد مهم دارد: نخست، افزایش عدم قطعیت در محاسبات طرف مقابل و دشوارتر شدن طراحی سناریوهای نظامی علیه ایران؛ دوم، انتقال رقابت از سطح توانمندی‌های موجود به سطح قابلیت‌های بالقوه و گزینه‌های راهبردی آینده و سوم، پیوند خوردن بازدارندگی متعارف با بحث بازنگری احتمالی در ملاحظات هسته‌ای.
با این‌حال، فاصله میان اعلام آمادگی، تصمیم سیاسی و تغییر واقعی در دکترین دفاعی باید حفظ شود؛ زیرا قدرت بازدارندگی تنها با اعلام گزینه‌ها شکل نمی‌گیرد، بلکه به اعتبار، انسجام و قابلیت اجرای آن‌ها وابسته است. متغیر تعیین‌کننده در آینده، تبدیل این پیام راهبردی به بازدارندگی معتبر، حفظ انسجام تصمیم‌گیری و مدیریت پیامدهای منطقه‌ای و بین‌المللی آن خواهد بود.
انتهای پیام