حجت‌الاسلام شجاعی:
به گزارش خبرنگار ایکنا از اصفهان، حجت‌الاسلام والمسلمین محمد شجاعی استاد و پژوهشگر بین‌المللی انسان‌شناسی الهی در ادامه سلسله‌نشست‌های «زندگی زیبا» که عصر دوشنبه، ۱۸ آبان‌ماه، در گلستان شهدای اصفهان برگزار شد، با شرح بخشی از رساله حقوق امام سجاد(ع) در تبیین حقوق خانواده، حق همسر و مسئولیت‌های متقابل زن و شوهر اظهار کرد: در نظام حقوقی اسلام، زن و شوهر در برابر یکدیگر مسئولیت دارند و هر کدام باید نسبت به وظایفی که در قبال طرف مقابل بر عهده گرفته‌اند، پاسخگو باشند.
وی با بیان اینکه رعایت حقوق همسر به میزان علاقه و احساسات افراد وابسته نیست، افزود: ممکن است در زندگی مشترک، علاقه و محبت در مقاطعی کاهش پیدا کند یا حتی اختلاف و دلخوری به وجود بیاید، اما این مسائل موجب از بین رفتن حقوق متقابل نمی‌شود؛ زیرا وقتی انسان وارد رابطه و پیوندی خانوادگی می‌شود، مجموعه‌ای از مسئولیت‌ها و تعهدات را نیز می‌پذیرد.
این سخنران با اشاره به ظرفیت انسان برای تغییر حالات درونی و اصلاح روابط بیان کرد: انسان مظهر اسم «مبدل» الهی است و همان‌گونه که خداوند می‌تواند سیئات را به حسنات تبدیل کند، انسان نیز ظرفیت دارد تا احساسات منفی، اضطراب، غم و حتی تنفر را به محبت، آرامش و شادی تبدیل کند. بنابراین، هیچ بن‌بستی در ساختار وجودی انسان وجود ندارد و تغییر و تحول به اراده و انتخاب خود او وابسته است.
آرامش و انس؛ نخستین مسئولیت زوجین در برابر یکدیگر
وی به فرازی از رساله حقوق امام سجاد(ع) درباره حق همسر اشاره کرد و ادامه داد: نخستین نکته این است که انسان بداند خداوند همسرش را وسیله آرامش و انس او قرار داده است. بنابراین، زن و شوهر باید برای یکدیگر منشأ آرامش باشند و این مسئولیت را به بهانه مشغله‌های شغلی، تحصیلی و اجتماعی کنار نگذارند.
شجاعی اضافه کرد: ازدواج به معنای پذیرفتن سلسله‌ای از مسئولیت‌هاست و نمی‌توان پس از ورود به زندگی مشترک، به‌دلیل مشغله‌های شخصی از انجام وظایف خودداری کرد. حتی اگر فرد مسئولیت‌های مهم اجتماعی و شغلی داشته باشد، نمی‌تواند آن‌ها را بهانه‌ای برای نادیده‌گرفتن حقوق همسر قرار دهد.
وی با تأکید بر ضرورت قدردانی از حضور همسر در زندگی گفت: همسر نعمتی از جانب خداوند است و باید این نعمت را گرامی داشت. احترام گذاشتن، ابراز محبت و بیان ارزشمندی طرف مقابل، از جمله رفتارهایی است که باید در زندگی مشترک مورد توجه قرار گیرد.
این کارشناس دینی افزود: گاهی لازم است انسان محبت خود را به زبان بیاورد و به همسرش بگوید که حضور او در زندگی ارزشمند است و از داشتن او احساس شکرگزاری می‌کند. این انتقال حس مثبت می‌تواند بسیاری از سوءتفاهم‌ها و توهمات منفی را از بین ببرد و زمینه فعالیت اسم «مبدل» الهی را در روابط انسانی فراهم کند.
وی با اشاره به تفاوت‌های روحی و رفتاری زن و مرد تصریح کرد: زن و مرد از نظر نوع نگاه، علایق و شیوه مواجهه با مسائل تفاوت‌هایی دارند و اگر این تفاوت‌ها شناخته نشود، ممکن است به جای درک متقابل، به سرزنش، ایرادگیری و تحقیر یکدیگر رو بیاورند.
شجاعی با تأکید بر اینکه زندگی مشترک با پذیرش تفاوت‌ها زیباتر می‌شود، ادامه داد: نباید انتظار داشته باشیم که همسرمان دقیقاً مانند ما فکر کند، سلیقه‌ای مشابه ما داشته باشد یا در همه انتخاب‌ها با ما هم‌نظر باشد. بخشی از زیبایی زندگی در همین تفاوت سلیقه‌ها و نگاه‌هاست و زوجین باید به جای تلاش برای تغییر یکدیگر، ظرفیت مدارا و پذیرش را در خود تقویت کنند.
وی مدارا را یکی از ضرورت‌های اساسی زندگی خانوادگی دانست و گفت: مدارا به معنای جوش‌نیاوردن، نق‌نزدن، غر نزدن، ایراد‌نگرفتن و پرهیز از تحقیر و مسخره‌کردن طرف مقابل است. هر اندازه انسان در برابر همسر خود اهل مدارا و گذشت باشد، به لحاظ معنوی نیز رشد بیشتری پیدا می‌کند.
این سخنران با تفکیک مفهوم محبت از رحمت اظهار کرد: محبت و علاقه با رحمت تفاوت دارد. رحمت نوعی نگاه عمیق و مسئولانه است که مصالح و خیر واقعی طرف مقابل را در نظر می‌گیرد و فقط به خواسته‌های لحظه‌ای او توجه نمی‌کند.
وی در تبیین این موضوع به رابطه والدین و فرزندان اشاره کرد و افزود: گاهی پدر و مادر به‌دلیل علاقه به فرزند، با خواسته‌های او موافقت می‌کنند، در حالی که آن خواسته ممکن است به زیان او باشد. برای نمونه، اگر فرزندی به‌دلیل داشتن مسابقه یا مشغله، از واکسیناسیون یا رفتن به مدرسه خودداری کند، والدین نباید صرفاً تحت تأثیر علاقه و دلسوزی ظاهری، تسلیم خواسته او شوند؛ بلکه باید با مهربانی و قاطعیت، مصلحت واقعی فرزند را در نظر بگیرند.
شجاعی با تأکید بر ضرورت رعایت تعادل در محبت به فرزندان بیان کرد: محبت بیش از اندازه و بدون توجه به ظرفیت و نیازهای تربیتی فرزند، ممکن است به لوس‌شدن، گستاخی و کاهش مسئولیت‌پذیری او منجر شود. محبت باید با حکمت و رعایت اندازه همراه باشد؛ همان‌طور که افراط در مصرف مواد غذایی و ویتامین‌ها نیز می‌تواند به‌جای تقویت بدن، به آن آسیب برساند.
نگاه انسانی به همسر، فراتر از جنسیت و نقش‌های خانوادگی
وی با بیان اینکه زن و مرد پیش از آنکه همسر، پدر یا مادر باشند، انسان هستند، گفت: در زندگی مشترک نباید همسر را صرفاً از دریچه جنسیت و نقش خانوادگی دید، بلکه باید او را انسانی دانست که مانند خود ما از جانب خداوند به این دنیا آمده است و در مسیر رشد و کمال قرار دارد.
این پژوهشگر اضافه کرد: زن و مرد، هر دو در مسیر تحقق هدف خلقت و رسیدن به مقام بندگی و خلافت الهی حرکت می‌کنند و تفاوت‌های ظاهری، شغلی و اجتماعی نباید معیار ارزش‌گذاری حقیقی انسان‌ها باشد. اگر نگاه ما به همسر صرفاً براساس زن یا مرد بودن او شکل بگیرد، قضاوت‌ها و رفتارهایمان نیز ممکن است دچار خطا شود.
وی با تأکید بر اینکه هویت انسانی نباید تحت‌الشعاع نقش‌های خانوادگی قرار گیرد، ادامه داد: انسان پیش از آنکه همسر کسی باشد یا نقش پدر و مادر را بر عهده بگیرد، مسئولیت انسانی و الهی دارد. مجردبودن، متأهل‌بودن، طلاق‌گرفتن یا داشتن فرزند، هیچ‌کدام اصل هویت انسان را تغییر نمی‌دهد و نباید موجب شود فرد رسالت اصلی خود را فراموش کند.
شجاعی هدف خلقت انسان را حرکت به سوی کمالات الهی دانست و گفت: انسان برای رسیدن به شباهت اخلاقی و معنوی با خداوند آفریده شده است و باید صفاتی مانند رحمانیت، رحیمیت، آرامش و شادی را در وجود خود تقویت کند. این ویژگی‌ها باید پیش از ورود به زندگی مشترک در انسان شکل بگیرد تا بتواند پس از ازدواج نیز همسر خود را در سایه رحمت و مهربانی قرار دهد.
وی با اشاره به اهمیت مسئولیت‌پذیری در زندگی اظهار کرد: انسان برای رسیدن به کمال و موفقیت در رعایت حقوق الهی و انسانی، باید از تنبلی و بی‌حوصلگی فاصله بگیرد؛ چراکه بسیاری از فرصت‌های رشد به‌دلیل سهل‌انگاری و به تعویق انداختن مسئولیت‌ها از دست می‌رود.
این کارشناس دینی با تشبیه مسیر زندگی به تمرین در باشگاهی ورزشی تصریح کرد: انسان برای رسیدن به توانمندی و کمال باید تمرین‌های سخت را نیز بپذیرد و زیر نظر مربی مسیر رشد را طی کند. کسی که از انجام تمرین‌ها فرار می‌کند و به‌دنبال راحت‌طلبی است، نمی‌تواند به همه ظرفیت‌ها و توانمندی‌هایی که برای او در نظر گرفته شده است، دست پیدا کند.
وی با بیان اینکه سختی‌های زندگی می‌تواند زمینه رشد معنوی انسان را فراهم کند، افزود: گاهی شرایط زندگی دشوار است، اما همین دشواری‌ها فرصتی برای افزایش صبر، تحمل و تقویت ظرفیت‌های انسانی محسوب می‌شود. هر اندازه انسان در مسیر مسئولیت‌های خود استقامت بیشتری داشته باشد، امکان رشد و تعالی بیشتری برای او فراهم می‌شود.
اتصال به خداوند؛ راه رسیدن به آرامش و شادی پایدار
شجاعی به نقش ارتباط با خداوند در مدیریت مشکلات خانوادگی و فردی اشاره کرد و گفت: زمانی که انسان خداوند را از دست بدهد و خود را در زندگی تنها و بی‌پناه احساس کند، اضطراب، غم، خشونت و درگیری به سراغ او می‌آید؛ اما اگر ارتباط خود را با خداوند و خانواده آسمانی حفظ کند، در مواجهه با مشکلات نیز احساس تنهایی و بی‌پناهی نخواهد داشت.
وی با بیان اینکه آرامش واقعی به شرایط بیرونی زندگی وابسته نیست، اضافه کرد: ممکن است انسان با همسری مواجه شود که رفتارهای مطلوب او را ندارد یا در زندگی با مشکلات و مصیبت‌هایی روبه‌رو شود، اما اگر تکیه‌گاه اصلی خود را خداوند قرار دهد، می‌تواند در همان شرایط نیز آرامش و نشاط خود را حفظ کند.
این سخنران با اشاره به آیه «قُلْ إِنَّ صَلَاتِي وَنُسُكِي وَمَحْيَايَ وَمَمَاتِي لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ» تأکید کرد: انسان باید تمام زندگی خود را برای خداوند قرار دهد، نه برای جلب رضایت دیگران و وابستگی به تأیید افراد. چنین نگاهی موجب می‌شود حتی مصیبت‌ها و دشواری‌های زندگی نیز به فرصتی برای رشد، آمرزش گناهان و کسب درجات معنوی تبدیل شود.
وی با اشاره به تفاوت واکنش انسان‌ها در برابر مصیبت‌ها بیان کرد: ممکن است دو نفر با شرایط دشوار یکسانی روبه‌رو شوند، اما یکی گرفتار افسردگی، بدخلقی و ناآرامی شود و دیگری با حفظ نشاط و آرامش از آن عبور کند؛ تفاوت این دو در نوع نگاه و میزان اتصال آن‌ها به خداوند است. کسی که خود را متعلق به خدا می‌داند و بازگشت خود را به سوی او باور دارد، می‌تواند دشواری‌ها را نیز در مسیر تعالی و کمال قرار دهد.
شجاعی در خصوص وابستگی برخی افراد به تأیید دیگران در فضای مجازی اظهار کرد: کسی که تمام هویت و احساس زنده‌بودن خود را به دیده‌شدن، لایک و دنبال‌کننده وابسته می‌کند، درواقع زندگی خود را براساس نگاه دیگران بنا کرده است؛ در حالی که انسان باید برای زندگی خود هدف و تکیه‌گاهی عمیق‌تر داشته باشد.
وی افزود: انسانی که از ارتباط با خداوند و محبت اهل بیت(ع) بهره‌مند است، برای پر کردن خلأهای عاطفی خود به‌دنبال جلب توجه دیگران، روابط ناسالم و سخنان بیهوده درباره اطرافیان نمی‌رود؛ زیرا می‌داند در مسیر زندگی تنها نیست و می‌تواند با خداوند و اولیای الهی ارتباط برقرار کند و درد دل‌های خود را با آنان در میان بگذارد.
این پژوهشگر با تشبیه زندگی به یک باشگاه تربیتی و معنوی تصریح کرد: همسر، فرزندان، پدر و مادر، دوستان و حتی افرادی که با رفتارهای دشوار در زندگی ما حضور دارند، می‌توانند بخشی از میدان تمرین و رشد انسان باشند. هر فرد در این مسیر، نقشی بر عهده دارد و باید تلاش کند آن نقش را به بهترین شکل ایفا کند.
وی ادامه داد: ممکن است فرد با همسری خوش‌اخلاق یا بدرفتار، پدر و مادری مهربان یا دشوار و حتی شرایطی مانند فقدان والدین مواجه باشد؛ اما مهم این است که انسان در هر موقعیتی وظیفه خود را بشناسد و مسئولیتش را به‌درستی انجام دهد. زندگی فرصتی برای آموختن و تمرین رفتارهای الهی است و انسان باید در هر نقشی که قرار می‌گیرد، عملکرد مناسبی داشته باشد.
شجاعی با تأکید بر ضرورت توجه به جایگاه معنوی همسر گفت: همسر هدیه و امانت خداوند است و نباید او را صرفاً در قالب رابطه جسمی یا اجتماعی دید. همسر نیز انسانی برخوردار از روح الهی و دارای کرامت انسانی است و باید با عشق، مهربانی و احترام با او رفتار کرد.
وی با تبیین ابعاد معنوی محبت به اعضای خانواده بیان کرد: وقتی انسان به همسر خود محبت می‌کند، در حقیقت به امانت خداوند احترام گذاشته است. در نگاه توحیدی، پیش از آنکه این محبت به فرد مقابل برسد، آثار معنوی آن به خداوند و اهل بیت(ع) بازمی‌گردد. بنابراین، تکریم همسر و شادکردن او نباید صرفاً رفتاری عاطفی و معمولی تلقی شود.
این سخنران با اشاره به اهمیت شادکردن مؤمنان افزود: شادکردن دیگران حتی با کارهای ساده‌ای مانند پذیرایی با یک خرما، چای یا هدیه‌ای کوچک، ارزشمند است. گاهی رفتاری محبت‌آمیز، پذیرایی در یک موکب، نوایی دلنشین یا توجهی ساده می‌تواند خستگی و ناراحتی را از دل انسان دیگری برطرف کند.
وی با اشاره به روایتی درباره پاداش شادکردن مؤمنان اضافه کرد: در آموزه‌های دینی، شادکردن دیگران جایگاه ویژه‌ای دارد و آثار معنوی این عمل پیش از آنکه به شخصی برسد که شاد شده، به خداوند، پیامبر(ص) و اهل بیت(ع) بازمی‌گردد. از این‌رو، اگر انگیزه انسان از محبت به خانواده جلب رضایت خداوند باشد، این رفتار ارزش و ماندگاری بیشتری پیدا می‌کند.
شجاعی با تأکید بر اینکه انسان مؤمن نباید رفتارهای محبت‌آمیز خود را به واکنش دیگران گره بزند، گفت: فرد باید تا جایی که می‌تواند، برای ایجاد فضای شاد، آرام و صمیمی در خانه تلاش کند و اجازه ندهد حسادت، کینه، غصه‌ها و خاطرات تلخ گذشته، آرامش خانواده را از بین ببرد.
وی ادامه داد: اگر کسی برای همسرش جشن تولد بگیرد، کیک بخرد، خانه را آماده کند و با محبت برای او برنامه‌ای تدارک ببیند، اما همسرش قدر این رفتار را نداند یا واکنش مناسبی نشان ندهد، نباید دچار افسردگی و ناامیدی شود؛ زیرا هدف اصلی او از این کار باید جلب رضایت خداوند باشد، نه دریافت تأیید و تشویق از همسر.
این کارشناس دینی افزود: انسان نباید نیکی‌های خود را به دیگران بفروشد؛ به این معنا که در برابر هر رفتار محبت‌آمیز، انتظار داشته باشد طرف مقابل نیز حتماً همان اندازه محبت کند. اگر تمام رفتارهای خود را برای خداوند انجام دهیم، ناسپاسی یا بی‌توجهی دیگران نمی‌تواند انگیزه ما را برای ادامه مسیر از بین ببرد.
وی با بیان اینکه انسان در زندگی با موارد متعددی از ناسپاسی و نادیده گرفته شدن روبه‌رو می‌شود، اظهار کرد: گاهی فرد کار خوبی انجام می‌دهد، اما همسر، فرزند یا اطرافیانش آن را نمی‌بینند یا به جای تشکر، واکنش منفی نشان می‌دهند. در چنین شرایطی نباید اجازه داد رفتار دیگران آرامش درونی انسان را مختل کند.
ارزش نیکی‌ها به دیده‌شدن نزد خداوند است، نه مردم
شجاعی با تأکید بر اینکه خداوند بهترین ناظر بر رفتار انسان است، گفت: ممکن است انسان در برابر سلام‌کردن، محبت‌کردن یا انجام کاری خیر، پاسخی از دیگران دریافت نکند؛ اما این به معنای بی‌ارزش‌بودن رفتار او نیست. مهم این است که انسان وظیفه خود را انجام دهد و برای دریافت پاداش، چشم به تأیید دیگران نداشته باشد.
وی تأکید کرد: اگر انسان به این باور برسد که خداوند از همه رفتارهای او آگاه است و هیچ کار نیکی نزد او گم نمی‌شود، دیگر از ناسپاسی و بی‌توجهی دیگران دچار آشفتگی نمی‌شود و می‌تواند با آرامش، محبت و انگیزه بیشتری به مسئولیت‌های خانوادگی و انسانی خود ادامه دهد.
انتهای پیام