برای تبیین حجاب باید منطق الگوی زن در غرب را نقد کنیم

به گزارش ایکنا از چهارمحال‌وبختیاری، حجت‌الاسلام و المسلمین محسن فوجی، قائم‌مقام اندیشکده راهبردی سعدا، امروز یکشنبه ۱۸ آبان  در جمع فعالان حوزه حجاب در شهرکرد با اشاره به ضرورت تحول در گفتمان تبلیغ و ترویج عفاف و حجاب، اظهار کرد: در سال‌ها و دهه‌های گذشته، فعالان این حوزه متناسب با توان و امکانات خود برای تبیین و ترویج حجاب تلاش کرده‌اند، اما امروز به تغییر و تحول در رویکرد و شیوه اجرا نیاز داریم، زیرا انسان امروز، دغدغه‌ها، نوع نگاه و پرسش‌های متفاوتی دارد و نمی‌توان بدون بازنگری در روش‌های ارتباطی، همان شیوه‌های گذشته را تکرار کرد.

وی افزود: اصول و مبانی اسلام تغییر نمی‌کند، اما فناوری و روش مواجهه با مخاطب باید متناسب با شرایط روز ‌بروزرسانی شود، در این مسیر سه موضوع اهمیت دارد، نخست شناخت صحنه و شرایط موجود، دوم انتخاب رویکرد صحیح و سوم تحول در نوع مواجهه با مخاطب و چالش‌های ذهنی او است.

فوجی با بیان اینکه شناخت مسئله حجاب نباید به اتفاقات چندماه یا چند سال اخیر محدود شود، تصریح کرد: اگر تحلیل ما فقط بر تحولات اخیر مبتنی باشد، نوع اقدام و واکنش ما نیز محدود خواهد بود، اما وقتی مسئله را در بستر تاریخی چند دهه گذشته و حتی حدود 100 تا 150 سال اخیر بررسی کنیم، با عوامل و زمینه‌های عمیق‌تری مواجه می‌شویم که در شکل‌گیری وضعیت امروز جامعه تأثیر داشته‌اند، یکی از این عوامل، خودتحقیری فرهنگی و تمایل به تقلید از سبک زندگی غربی است، بخشی از جامعه، الگوهای زندگی جوانان آمریکایی و غربی را به‌عنوان معیار مطلوب در نظر می‌گیرد و این نگاه در کنار جریان‌هایی که در مقاطع مختلف برای مقابله با حجاب فعالیت کرده‌اند، بر نگرش بخشی از جامعه نسبت به این موضوع اثر گذاشته است.

وی با اشاره به ضرورت نقد الگوی زن در غرب گفت: به‌جای آنکه همواره در موضوع حجاب در موضع دفاع و پاسخ‌گویی به شبهات قرار بگیریم، باید به بررسی و نقد منطق الگوی غربی درباره زن بپردازیم. حجاب بخشی از منظومه زندگی زن در اسلام است و نمی‌توان آن را جدا از موضوعاتی مانند خانواده، ازدواج، اشتغال، فرزندآوری و جایگاه اجتماعی زنان بررسی کرد.

قائم‌مقام اندیشکده راهبردی سعدا افزود: باید از مخاطب پرسید آیا الگویی که غرب برای زنان ارائه می‌کند، واقعاً الگویی کامل و بدون آسیب است؟ اگر قرار است این الگو به‌عنوان یک الگوی مطلوب معرفی شود، باید تجربه تاریخی زنان در جوامع غربی و پیامدهای آن در حوزه اشتغال، ازدواج، فرزندآوری و حقوق زنان نیز بررسی شود، نمی‌توان صرفاً با مشاهده بخشی از سبک زندگی غربی درباره مطلوب بودن تمام ابعاد آن قضاوت کرد.

وی با اشاره به برخی مفاهیم مطرح‌ شده در مطالعات مربوط به زنان شاغل در غرب، از جمله «شیفت دوم»، «مالیات صورتی»، «کف چسبناک» و «جریمه مادری»، بیان کرد: این مفاهیم به ابعاد مختلف فشارها و نابرابری‌هایی اشاره دارند که زنان در محیط‌های کاری و اجتماعی با آن مواجه می‌شوند، برای نمونه، جریمه مادری به شرایطی اشاره دارد که زنان پس از مادر شدن، در مسیر شغلی خود با محدودیت‌هایی روبرو می‌شوند.

این کارشناس مسائل فرهنگی ادامه داد: نقد الگوی غربی به معنای مخالفت با اشتغال و حضور اجتماعی زنان نیست، بلکه باید بررسی کنیم که آیا این الگو توانسته است میان اشتغال، خانواده، مادری و سایر ابعاد زندگی زنان توازن برقرار کند یا خیر؟ همچنین نباید اشتغال را تنها معیار استقلال و ارزش‌گذاری درباره زنان بدانیم، زیرا چنین نگاهی می‌تواند نقش مادری، خانه‌داری و دیگر فعالیت‌های اجتماعی و خانوادگی زنان را کم‌اهمیت جلوه دهد.

فوجی با تأکید بر اینکه گفتمان زن مستقل در جامعه نیازمند بازنگری است، اظهار کرد: بخشی از مشکلات زنان شاغل و خانواده‌ها به شرایط اقتصادی بازمی‌گردد، اما سهم گفتمان فرهنگی نیز در این مسئله قابل توجه است، نباید این تصور در جامعه شکل بگیرد که تنها زن شاغل و دارای درآمد مستقل از هویت و جایگاه اجتماعی برخوردار است، بلکه باید ابعاد مختلف زندگی و توانمندی‌های زنان مورد توجه قرار گیرد.

وی به موضوع عملیات شناختی و سیاسی شدن مسئله حجاب اشاره کرد و گفت: یکی از روندهایی که در سال‌های گذشته دنبال شده، تبدیل مسئله کشف حجاب به یک موضوع سیاسی بوده است، به‌گونه‌ای که این تصور شکل بگیرد هر فردی که حجاب متفاوتی دارد، الزاماً مخالف جمهوری اسلامی است، چنین رویکردی می‌تواند جامعه را به دو گروه متضاد تقسیم کند و امکان گفت‌وگو با بخشی از مخاطبان را کاهش دهد.

قائم‌مقام اندیشکده راهبردی سعدا با اشاره به تجربه جنگ تحمیلی دوم و سوم، افزود: این تحولات فرصتی ایجاد کرد تا هم‌افقی و همبستگی میان بخش‌های مختلف ملت ایران بیشتر نمایان شود، حتی افرادی که حجاب متفاوتی داشتند یا کشف حجاب کرده بودند، در حمایت از ایران و همراهی با مردم در صحنه حاضر شدند و پرچم کشور را در دست گرفتند، که این اتفاق نشان داد که نمی‌توان همه این افراد را با یک تحلیل واحد ارزیابی کرد.

وی تصریح کرد: مقصود از این سخن، نادیده گرفتن اهمیت حجاب یا یکسان دانستن همه سبک‌های زندگی نیست، بلکه باید میان نوع پوشش افراد و موضع سیاسی و اجتماعی آنان تفاوت قائل شد، ممکن است فردی در موضوع حجاب با نگاه ما همراه نباشد، اما در موضوع هویت ملی، استقلال کشور و دفاع از ایران موضع مشترکی داشته باشد، اگر این واقعیت را نادیده بگیریم، در شناخت جامعه و انتخاب شیوه مواجهه با آن دچار اشتباه می‌شویم.

فوجی تأکید کرد: نباید همه افرادی را که پوشش متفاوتی دارند، در یک دسته فکری و سیاسی قرار دهیم و از پیش درباره باورها و مواضع آنان قضاوت کنیم. چنین نگاهی می‌تواند ظرفیت‌های اجتماعی برای گفت‌وگو و ایجاد هم‌افقی را از بین ببرد. فعالان حوزه حجاب باید میان نقد یک رفتار یا سبک پوشش و قضاوت کلی درباره شخصیت و مواضع افراد تفاوت قائل شوند.

وی با اشاره به ضرورت شناخت مخاطب در مواجهه با شبهات و پرسش‌های حوزه زنان و حجاب، بیان کرد: همه پرسش‌ها از یک جنس نیستند و نمی‌توان برای تمام مخاطبان و چالش‌های ذهنی آنان یک روش ثابت در نظر گرفت که گاهی مسئله مخاطب، ناآگاهی و نیاز به دریافت اطلاعات است و با ارائه توضیح و استدلال می‌توان به آن پاسخ داد، اما در برخی موارد، فرد به دنبال دریافت پاسخ نیست و طرح پرسش در چارچوبی خاص با هدف به چالش کشیدن طرف مقابل انجام می‌شود.

قائم‌مقام اندیشکده راهبردی سعدا افزود: فعال فرهنگی باید نوع پرسش، شرایط ذهنی مخاطب و هدفی را که از طرح آن دنبال می‌شود، تشخیص دهد و در برخی موقعیت‌ها ارائه اطلاعات بیشتر لزوماً نتیجه مطلوبی ندارد و لازم است شیوه مواجهه با مخاطب تغییر کند، شناخت این تفاوت‌ها از موضوعات مهمی است که در فعالیت‌های فرهنگی و تبلیغی باید مورد توجه قرار گیرد.

وی با تأکید بر اینکه شناخت عملیات شناختی نباید به نادیده گرفتن ضعف‌ها و کاستی‌های داخلی منجر شود، اظهار کرد: در بررسی وضعیت موجود باید هم اقدامات و تلاش‌های انجام ‌شده را دید و هم کم‌کاری‌ها را پذیرفت، شناخت درست صحنه زمانی شکل می‌گیرد که همه عوامل مؤثر، از جمله عملکرد خود ما، مورد توجه قرار گیرد.

فوجی در پایان خاطرنشان کرد: برای اثرگذاری بیشتر در حوزه عفاف و حجاب، باید از پاسخ‌های محدود و تکراری فاصله بگیریم و موضوع را در چارچوبی جامع‌تر تبیین کنیم، شناخت ریشه‌های تاریخی مسئله، نقد منطق الگوی زن در غرب، پرهیز از دوقطبی‌سازی، توجه به ظرفیت‌های مشترک اجتماعی و تحول در شیوه ارتباط با نسل جدید، از جمله محورهایی است که می‌تواند زمینه گفت‌وگویی مؤثرتر و عمیق‌تر درباره حجاب و جایگاه زن را فراهم کند.