در گفت‌وگو با ایکنا مطرح شد
در سالروز شهادت حضرت فاطمه زهرا(س)، بازخوانی سیره این بانوی بزرگ اسلام، فرصتی است تا فراتر از سوگواری‌ها، نگاهی دوباره به سبک زندگی ایشان و درس‌هایی بیندازیم که می‌تواند چراغ راه خانواده‌ها و نسل امروز باشد. حضرت زهرا(س) الگویی صرفاً برای روزهای عزاداری نیستند؛ سیره ایشان در ادب و مهربانی، عفاف و حیا، معنویت و دفاع از ولایت، الگویی زنده برای تمام لحظه‌های زندگی است. در همین زمینه، خبرنگار ایکنا از اصفهان با الهام عربشاهی استاد حوزه و دانشگاه درباره جلوه‌های کمتر دیده‌شده شخصیت حضرت زهرا(س) و چگونگی جاری‌کردن آموزه‌های فاطمی در زندگی امروز به گفت‌وگو نشسته است که در ادامه متن آن را می‌خوانیم.
ایکنا ـ در سالروز شهادت حضرت زهرا(س)، یکی از پرسش‌های مهم این است که چگونه می‌توان از مجالس عزاداری فراتر رفت و سبک زندگی آن حضرت را در زندگی امروز به کار گرفت؟
یکی از ویژگی‌های برجسته حضرت زهرا(س)، مجموعه خصلت‌هایی است که ایشان را پس از گذشت بیش از ۱۴۰۰ سال به الگویی ماندگار تبدیل کرده است. برای شناخت این الگو باید به تفاوت طول عمر و عرض عمر توجه کنیم. افرادی هستند که ۹۰ یا ۱۰۰ سال زندگی می‌کنند، اما بخش زیادی از عمرشان درگیر دعوا، کینه، قهر، خصومت، چشم‌وهم‌چشمی و اختلافات خانوادگی می‌شود. در مقابل، افرادی نیز عمر کوتاهی دارند، اما بسیار زیبا و پربار زندگی می‌کنند و منشأ تحول در زندگی دیگران می‌شوند.
شهید ابراهیم هادی، شهید آرمان علی‌وردی، شهید زینب کمایی و شهید حسین فهمیده، نمونه‌هایی از این انسان‌ها هستند. برای مثال، دانشجویانی داشته‌ام که با مطالعه کتاب شهید ابراهیم هادی، مسیر زندگی‌شان تغییر کرده و حتی در انتخاب رشته تحصیلی و نوع پوشش خود تجدیدنظر کرده‌اند. این افراد با وجود عمر کوتاه، هدایتگر و اثرگذار بوده‌اند.
حضرت زهرا(س) نیز با وجود کوتاهی عمر مبارکشان، عرض زندگی بسیار بلندی دارند. پرسش این است که ما چقدر برای شناخت شخصیت ایشان زمان گذاشته‌ایم؟ گاهی خاورشناسان و پژوهشگران غربی همچون انه ماری شیمل برای شناخت حضرت زهرا(س)، سال‌ها در منابع متعدد شیعه و سنی مطالعه و تحقیق کرده و به اطلاعات ارزنده‌ای در زمینه شأن و منزلت ایشان دست یافته‌اند، ولی ما که از شیعیان و محبین حضرت هستیم و با وجود اینکه زندگی ایشان سرشار از درس‌های اخلاقی، تربیتی و معرفتی است، اطلاعات چندانی از آن حضرت نداریم.
ایکنا ـ مهم‌ترین ویژگی‌های اخلاقی حضرت زهرا(س) که امروز باید در خانواده‌ها احیا شود، چیست؟
یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های زندگی حضرت زهرا(س)، ادب است. امروز باید از خودمان بپرسیم: ادب فرزند در برابر پدر و مادر، ادب دانش‌آموز در برابر معلم و احترام متقابل میان همسران چه جایگاهی دارد؟
گاهی در آغاز زندگی مشترک، زن و شوهر یکدیگر را مقدم می‌دانند، اما پس از مدتی حرمت‌ها کمرنگ می‌شود؛ در حالی که احترام نباید مختص دوران ماه عسل باشد و باید در تمام سال‌های زندگی مشترک حفظ شود.
زندگی حضرت زهرا(س) سرشار از ادب نسبت به پدر و مادر بود. لقب «ام‌ابیها» نشان‌دهنده محبت و حمایت ویژه ایشان از پیامبر اکرم(ص) است. این محبت صرفاً انجام وظایف معمول نبود، بلکه خدمتی آمیخته با عشق و احترام بود. گاهی تفاوت میان انجام یک وظیفه و خدمت عاشقانه، در جزئی‌ترین رفتارها آشکار می‌شود.
در سیره اهل بیت(ع) نیز نمونه‌های روشنی از این ادب وجود دارد. درباره امام سجاد(ع) نقل شده است که به احترام مادر رضاعی‌شان، خواستار جداشدن سفره خود شدند؛ زیرا بیم داشتند پیش از مادر دست به غذایی ببرند که او قصد برداشتن آن را دارد. این یعنی حتی در ساده‌ترین رفتارهای روزمره نیز باید حرمت والدین را نگه داشت.
ایکنا ـ عفاف و حیا چه جایگاهی در سبک زندگی حضرت زهرا(س) دارد؟
عفاف از برجسته‌ترین ویژگی‌های حضرت زهرا(س) است. در روایت معروفی نقل شده که وقتی مرد نابینایی وارد خانه پیامبر(ص) شد، حضرت زهرا(س) از برابر او کنار رفتند. پیامبر(ص) فرمودند او نابیناست و شما را نمی‌بیند؛ حضرت پاسخ دادند: «من که او را می‌بینم و او می‌تواند بوی بدن مرا استشمام کند.»
این روایت نشان می‌دهد، عفاف فقط به نگاه دیگران وابسته نیست، بلکه به خودکنترلی و رعایت حریم الهی از سوی خود انسان نیز مربوط است.
آراستگی و استفاده از عطر در اسلام مورد توجه است، اما باید میان آراستگی در محیط خانواده و جلوه‌گری برای جلب توجه نامحرمان تفاوت قائل شد. نوع پوشش و رفتار اجتماعی افراد می‌تواند بر روابط خانوادگی نیز اثر بگذارد؛ از مقایسه همسران با دیگران گرفته تا ایجاد بدبینی، سوءظن و اختلافات عاطفی. البته مشکلات خانوادگی عوامل متعددی دارند، اما نمی‌توان تأثیر فرهنگ عمومی و رفتارهای اجتماعی را نادیده گرفت.
ایکنا ـ آیا نمونه‌های معاصر نیز می‌توانند در تبیین این ویژگی حضرت زهرا(س) برای نسل امروز مؤثر باشند؟
بله. یکی از نمونه‌های قابل تأمل، شهید دکتر الهه یزدی است که با تعدادی از دانشجویان دانشگاه فرهنگیان، به مزار ایشان در گلزار شهدای دارالسلام کاشان رفتیم. مادر این شهید در مراسمی درباره پایبندی دخترش به حجاب و عفاف خاطراتی بیان کرد.
به گفته او، الهه هنگام سفر از تهران به کاشان، با وجود پوشیدن مانتو و روسری بلند، همواره چادر بر سر داشت و حتی با وجود توصیه مادرش برای کنار گذاشتن چادر در مسیر، از این کار خودداری می‌کرد.
همسرش نیز خاطره‌ای از روزهای بمباران تهران نقل کرده بود؛ اینکه الهه نیمه‌شب با شنیدن صدای بمباران، مقنعه و مانتوی خود را پوشید. وقتی دلیل را پرسید، پاسخ داد نمی‌خواهد اگر بر اثر بمباران پیکرش زیر آوار ماند و امدادگران برای بیرون‌آوردنش اقدام کردند، بدنش با لباس نامناسب در معرض دید نامحرمان قرار گیرد.
مادر این شهید همچنین از وصیت دخترش درباره تدفین گفته بود؛ اینکه هنگام قرار دادن پیکرش در قبر، چادر مشکی روی کفنش بیندازند و پیکر او از زیر چادر به داخل قبر منتقل شود. این خاطرات نشان می‌دهد، عفاف برای چنین انسان‌هایی صرفاً رفتاری اجتماعی نبود، بلکه به باوری عمیق و همیشگی تبدیل شده بود.
ایکنا ـ این نگاه به عفاف و حفظ حرمت بدن را در سیره حضرت زهرا(س) و دیگر اهل بیت(ع) چگونه می‌توان مشاهده کرد؟
در نقل‌های مربوط به زندگی حضرت زهرا(س)، به درخواست ایشان برای استفاده از تابوتی اشاره شده است که پوشیدگی بدن را پس از رحلت نیز حفظ کند. این موضوع نشان‌دهنده توجه آن حضرت به حفظ حریم و کرامت زن است.
در پاره‌ای نقل‌ها درباره واقعه عاشورا نیز به توجه امام حسین(ع) به پوشش و وضعیت پیکرشان پس از شهادت اشاره شده است. این نمونه‌ها نشان می‌دهد، حفظ حرمت انسان و رعایت حریم، در فرهنگ اهل بیت(ع) جایگاه ویژه‌ای دارد.
البته عفاف فقط به پوشش محدود نیست؛ بلکه مجموعه‌ای از رفتارها، نگاه‌ها، گفتار و رعایت حدود الهی را شامل می‌شود.
ایکنا ـ در نهایت، پیام اصلی فاطمیه برای خانواده‌ها و نسل امروز چیست؟
به اعتقاد من، فاطمیه فقط نذری‌دادن، لباس مشکی پوشیدن و گریه‌کردن نیست؛ هرچند این‌ها جلوه‌هایی از ارادت به حضرت زهرا(س) هستند. پرسش اصلی این است که ما هر سال چقدر به آن حضرت شبیه‌تر می‌شویم؟
حضرت زهرا(س) برای دفاع از ولایت، از هیچ تلاشی دریغ نکردند. بنابراین، باید از خودمان بپرسیم: ما برای ولایت چه کرده و چقدر از سیره ایشان را در زندگی خود جاری کرده‌ایم؟
اگر می‌خواهیم فاطمیه در زندگی ما اثرگذار باشد، باید ادبمان در خانواده بیشتر شود، حرمت پدر و مادر و همسر را نگه داریم، در تربیت فرزندان مسئولیت‌پذیر باشیم و عفاف و حیا را در رفتار فردی و اجتماعی رعایت کنیم.
یکی از آسیب‌های امروز، فاصله‌گرفتن از همین ارزش‌های بنیادین است. باید بعضی از عادت‌ها و الگوهای نادرست را کنار بگذاریم و به اصول اصیل سبک زندگی اسلامی بازگردیم.
فاطمیه یعنی از امروز تا فاطمیه سال آینده، یک قدم به حضرت زهرا(س) نزدیک‌تر شویم؛ نه فقط در اشک و عزاداری، بلکه در دفاع از ولایت، اخلاق، رفتار، عفاف و معنویت.
انتهای پیام