به قلم منوچهر صابر، پژوهشگر و مدرس دانشگاه:
در روزگاری که بخش بزرگی از ارتباطات، دریافت خبر و حتی شکل‌گیری برداشت ما از جهان در بستر رسانه‌های دیجیتال اتفاق می‌افتد، پرسش از رسانه دیگر فقط پرسش از ابزار و فناوری نیست بلکه پرسش از حقیقت، عدالت و کرامت انسان است. فناوری می‌تواند راه آگاهی را هموار کند، اما اگر بی‌پاسخ‌گویی و بدون توجه به حقوق مردم به کار گرفته شود، ممکن است به ابزاری برای نظارت، وابستگی و جهت‌دهی پنهان به افکار عمومی تبدیل شود.
بازخوانی سیره حضرت زهرا(س) و امیرالمؤمنین علی(ع) در چنین فضایی فرصتی برای اندیشیدن به مسئولیت رسانه است. در نگاه علوی قدرت امانت است و باید در خدمت عدالت و مردم باشد. این اصل، در مدیریت رسانه نیز معنا دارد یعنی مخاطب نباید صرفاً عددی در آمار بازدید یا وسیله‌ای برای تأمین منافع صاحبان قدرت تلقی شود. او انسانی صاحب حق، اندیشه و کرامت است، انسانی که حق دارد خبر درست دریافت کند، حریم خصوصی‌اش محفوظ بماند و بداند پیام‌ها و داده‌هایش چگونه به کار گرفته می‌شوند.
حضرت زهرا(س) نیز در روزگار خود با روشنگری و دفاع از حق نشان دادند که مسئولیت‌پذیری در برابر حقیقت حتی در شرایط دشوار اهمیت دارد. این سیره برای رسانه امروز یادآور آن است که انتشار خبر صرفا بازنشر یک رویداد نیست بلکه انتخاب واژه‌ها، برجسته‌کردن یا نادیده گرفتن بخش‌هایی از واقعیت و شیوه مواجهه با شایعه همگی در شکل‌دادن به فهم جامعه اثر می‌گذارند. رسانه مسئول میان نقد و تخریب، آگاهی‌بخشی و هیجان‌سازی و خبر مستند و شایعه تفاوت می‌گذارد.
از همین منظر می‌توان درباره «استعمار دیجیتال» نیز تأمل کرد، مفهومی که به تمرکز قدرت در زیرساخت‌ها و پلتفرم‌های دیجیتال، بهره‌برداری از داده‌های کاربران و وابستگی جوامع به فناوری‌هایی اشاره دارد که قواعد و منافعشان بیرون از اختیار عمومی تعیین می‌شود. بحث بر سر مخالفت با فناوری نیست، بلکه مسئله آن است که فناوری در خدمت انتخاب و توانمندی انسان باشد، نه اینکه بی‌آنکه بداند، رفتار و توجه او را به سود دیگران هدایت کند.
سیره علوی و فاطمی می‌تواند معیارهایی روشن برای مواجهه با این چالش‌ها پیش روی ما بگذارد، عدالت در دسترسی به اطلاعات، شفافیت در سازوکارهای رسانه‌ای، صیانت از حریم خصوصی، پاسخ‌گویی صاحبان قدرت و توجه به آثار اجتماعی فناوری. بر این پایه، استقلال دیجیتال نیز به معنای بریدن از جهان نیست؛ یعنی جامعه بتواند آگاهانه از فناوری بهره گیرد، درباره قواعد آن گفت‌وگو کند و برای حفاظت از حقوق و منافع عمومی سهمی واقعی در تصمیم‌گیری داشته باشد.
ایام شهادت حضرت زهرا(س) تنها فرصتی برای سوگواری نیست بلکه فرصتی است برای بازاندیشی در نسبت ما با حقیقت و مسئولیت. اگر رسانه را امانتی در برابر مردم بدانیم، آن‌گاه نه سرعت انتشار را جایگزین دقت می‌کنیم و نه جلب توجه را مهم‌تر از حرمت انسان می‌دانیم. شاید یکی از پیام‌های ماندگار سیره حضرت زهرا(س) و امیرالمؤمنین علی(ع) برای جهان امروز همین باشد که در هر زمانه‌ای ابزارها تغییر می‌کنند اما معیار حق‌مداری، عدالت و پاسداشت کرامت انسان تغییر نمی‌کند.
ز نام فاطمه روشن، چراغ دین و ایمان است
به عدل مرتضی عالم پر از امن و امان است
اگر دنیا شود صد رنگ، ما را یک سخن باشد
کرامت، راه فاطمه، عدالت راه قرآن است
