مرتضی ضرابی، مدیرعامل شرکت فناوری بن‌یاخته‌های رویان در گفت‌وگو با ایکنا از البرز اظهار کرد: یکی از موضوعاتی که همواره در ارتباط با ذخیره‌سازی سلول‌های بنیادی مطرح می‌شود، این است که آیا با گذشت سال‌های طولانی، کیفیت نمونه کاهش پیدا می‌کند و آیا سلول‌های ذخیره‌شده پس از چند دهه همچنان قابلیت استفاده درمانی دارند یا خیر. از نظر علمی، سلول‌هایی که در شرایط انجماد عمیق و در دمای منفی ۱۹۶ درجه سانتی‌گراد در نیتروژن مایع نگهداری می‌شوند، امکان ماندگاری طولانی‌مدت دارند و در برخی منابع نیز زمان مشخص و محدودی برای پایان قابلیت نگهداری آنها تعیین نشده است.
وی افزود: تفاوت شرایط نگهداری سلول در دمای معمولی با انجماد عمیق در این است که در حالت دوم، فعالیت‌های زیستی سلول به حالت تعلیق درمی‌آید. به همین دلیل، گذشت زمان به معنای فرسودگی تدریجی سلول‌ها نیست؛ البته این موضوع به شرطی امکان‌پذیر است که نمونه در تمام دوره نگهداری، شرایط استاندارد را حفظ کند و دمای مورد نیاز آن دچار تغییر و نوسان نشود.
ضرابی با بیان اینکه تجربه عملی بانک‌های خون بند ناف نیز مؤید این موضوع است، ادامه داد: از زمان آغاز فعالیت بانک‌های خون بند ناف در جهان، نمونه‌های متعددی ذخیره شده‌اند که پس از گذشت ۲۰ تا ۲۵ سال مورد ارزیابی قرار گرفته‌اند. نتایج بررسی این نمونه‌ها نشان داده است که در صورت رعایت الزامات فنی و حفظ شرایط مناسب انجماد، سلول‌های بنیادی همچنان کیفیت خود را حفظ می‌کنند و از قابلیت استفاده برخوردارند. بنابراین، طولانی شدن دوره نگهداری را نمی‌توان به‌خودی‌خود عاملی برای از دست رفتن ارزش زیستی نمونه دانست.
مدیرعامل شرکت فناوری بن‌یاخته‌های رویان با اشاره به تأثیر فرآیند انجماد بر میزان زنده‌مانی سلول‌ها تصریح کرد: باید میان تغییراتی که هنگام انجماد در نمونه ایجاد می‌شود و تغییرات احتمالی ناشی از سال‌ها نگهداری تفاوت قائل شد. فرآیند انجماد به دلیل استرسی که به سلول‌ها وارد می‌کند، ممکن است با کاهش حدود ۱۰ تا ۱۵ درصدی میزان زنده‌مانی همراه باشد، اما این کاهش به مرحله انجماد مربوط است و نباید آن را به حساب مدت زمان نگهداری گذاشت.
این مسئول توضیح داد: بررسی نمونه‌هایی که در دوره‌های زمانی متفاوت، از یک سال تا ۱۰، ۱۵ و حتی ۲۵ سال نگهداری شده‌اند، نشان می‌دهد که افزایش مدت ذخیره‌سازی لزوماً موجب تشدید افت زنده‌مانی سلول‌ها نمی‌شود. به عبارت دیگر، اگر نمونه در شرایط استاندارد باقی بماند، نمی‌توان انتظار داشت که صرفاً با گذشت هر سال، درصد بیشتری از سلول‌های بنیادی قابلیت حیات خود را از دست بدهند.
ضرابی در ادامه درباره تعیین تکلیف نمونه‌های ذخیره‌شده پس از گذشت ۲۵ سال اظهار کرد: ادامه نگهداری خون بند ناف پس از این مدت، موضوعی است که خانواده‌ها می‌توانند با توجه به شرایط فرد و وضعیت نمونه درباره آن تصمیم بگیرند. ممکن است خانواده‌ای پس از گذشت این سال‌ها دیگر تمایلی به تمدید نگهداری نداشته باشد؛ در چنین شرایطی، اگر فرد با بیماری یا مشکل خاصی مواجه نباشد، امکان تصمیم‌گیری درباره ادامه یا پایان نگهداری وجود دارد.
وی با تأکید بر ظرفیت درمانی نمونه‌های باکیفیت گفت: در مواردی که نمونه از نظر تعداد و کیفیت سلول‌های بنیادی وضعیت مناسبی داشته باشد، پیشنهاد ما این است که اگر خانواده تمایلی به ادامه نگهداری خصوصی آن ندارد، امکان اهدای نمونه به بانک عمومی را در نظر بگیرد. چنین اقدامی می‌تواند زمینه استفاده از ظرفیت درمانی این نمونه‌ها را برای بیمارانی که به سلول‌های بنیادی نیاز دارند، فراهم کند؛ البته استفاده از هر نمونه در بانک عمومی مستلزم بررسی و احراز شرایط و استانداردهای مربوط است.
مدیرعامل شرکت فناوری بن‌یاخته‌های رویان با اشاره به تغییر نگاه افراد به ذخایر زیستی خود در گذر زمان خاطرنشان کرد: تصمیم درباره نگهداری نمونه در نهایت به خانواده و فردی که خون بند ناف متعلق به اوست، مربوط می‌شود. حتی در مواردی مشاهده می‌شود افرادی که به سن بلوغ رسیده‌اند، علاقه‌مندند نمونه ذخیره‌شده خود را همچنان حفظ کنند؛ چراکه این نمونه را بخشی از ذخیره زیستی متعلق به خود می‌دانند.
این مسئول در پایان، با تأکید بر ضرورت توجه به شرایط استاندارد بانکداری خون بند ناف گفت: نباید ماندگاری طولانی‌مدت سلول‌های بنیادی را به معنای بی‌اهمیت بودن نحوه نگهداری آنها تلقی کرد. آنچه در حفظ کیفیت نمونه تعیین‌کننده است، رعایت دقیق شرایط انجماد عمیق و استمرار کنترل دماست. همچنین ارزیابی قابلیت استفاده از هر نمونه باید بر اساس شاخص‌های آزمایشگاهی، از جمله تعداد سلول‌ها و میزان زنده‌مانی آنها انجام شود، نه صرفاً بر مبنای سالی که از زمان ذخیره‌سازی آن گذشته است.
انتهای پیام