به گزارش خبرگزاری قرآنی ايران (ايكنا)، به اعتقاد نويسنده، مراد از تاريخگذارى قرآن، تعيين تاريخ نزول آيات و سور قرآن است. خاورشناسان از اواسط قرن نوزدهم ميلادى، نظامهاى تاريخيابى گوناگونى را از سور قرآن ارائه دادهاند.
اسكندرلو میافزايد كه طيف طبقهبندى سورهها توسط آنان از سه طبقه تا شش طبقه را شامل شده است. «ويليام موير»، يكى از خاورشناسانى است كه نظام ششطبقهاى را برگزيده است؛ يعنى از ديدگاه او تمام سورههاى قرآن به شش طبقه ـ پنج طبقه مكى و يك طبقه مدنى ـ تقسيم مىشود.
اين مقاله بيانگر نظرات موير، درباره تاريخگذارى و طبقهبندى سورههاست. ويليام موير، در جريان اقامت در هند (از سال 1837 تا 1876)، به فراگيرى زبان عربى پرداخت و به مطالعه تاريخ اسلام علاقهمند شد؛ اما به دليل تعصب شديد مسيحى، شروع به همكارى فعال و نزديك با هيئتهاى ميسيونرى به ويژه هيئت ميسيونرى مستقر در شهر آگرا كرد.
وى با نگارش كتابى به نام گواهى قرآن بر كتابهاى مقدس يهوديان و مسيحيان، به عرصه تبليغ وارد شد. او در كتاب خود كوشيده تا اين موضوع را القا نمايد كه مسلمانان بنا بر شهادت خود قرآن، بايد به صحت تورات و انجيل به همان شكل كنونى خود، اعتراف كنند.
پس از مدتى شروع به مطالعه منابع عربى سيره پيامبر اسلام(ص) كرد و كتابى را تحت عنوان زندگى محمد(ص) و تاريخ اسلام تأليف كرد. سپس دو كتاب ديگر با نامهاى قرآن: تصنيف و تعليم آن (1877) و جدال با اسلام (1897) به نگارش درآورد.
اين جستار، بيانگر چكيده نظرات او در باب «تاريخگذارى قرآن» از كتاب قرآن: تصنيف و تعليم آن است. از آنجا كه «تاريخگذارى قرآن» پژوهشى تاريخى است، لازم است براساس مستندات تاريخى و روايات ترتيب نزول و استفاده از مضامين آيات و سور، پىگيرى و بررسى شود؛ ولى خاورشناسان غالبا لحن و آهنگ عبارات قرآنى را ملاك تحقيق خويش قرار دادهاند و يا به روايات ضعيف استناد كردهاند و از اين رو، به نتايجى ناموزون و نادرست دست يافتهاند.
نگارنده معتقد است كه بهرغم گزارشى كه «موير» درباره نبرد يمامه و نتايج آن نقل كرده است، اصل اين جريان از سوى اهلسنت در منابع معروفى همچون فتحالبارى و تاريخ طبرى به عنوان يك واقعه مسلم و مشهور تاريخى ذكر شده است.
گفتهاند كه در آن واقعه 360 تن از مهاجران و انصار از شهر مدينه و سيصد تن از مهاجران ساكن در غير مدينه و سيصد تن از تابعان كشته شدند. ساير منابع اهلسنت اين جريان را به طور مفصل از زبان خود زيد بن ثابت گزارش كردهاند؛ ولى تعليل مذكور در آن (نگرانى از كشته شدن بيشتر حافظان در جنگهاى ديگر) از جهاتى مخدوش است:
1. تمام حافظان قرآن در نبرد يمامه شركت نداشتهاند؛ 2. همه آنهایى كه در آن نبرد شركت كردند، كشته نشدند؛ 3. بيشتر آنان قاريان قرآن بودند نه حافظان؛ 4. آيات و سور قرآن صرفا در اذهان حافظان وجود نداشت، بلكه در مصاحف برخى از صحابى پيامبر اسلام(ص) همچون عبدالله بن مسعود و ابى بن كعب نيز به صورت مكتوب قابل دسترسى بود.
5. به نظر مىرسد راويان اهلسنت جهت مهم جلوه دادن كار خليفه در جمع قرآن چندين مبالغه كردهاند؛ از جمله اينكه اگر خليفه اين كار را نمىكرد، قرآن در خطر نابودى قرار مىگرفت و همين گزارشها موجب سوء استفاده واقع شده است.
به زعم نگارنده، موير مىگويد كه بر حسب قاعده، سورههاى كوتاهتر به نخستين دوره وحى و سورههاى بلندتر به دورههاى متأخر از بعثت بر مىگردد. از اين رو، ترتيب كنونى آنها درست بر عكس ترتيب اصلىشان مىباشد؛ به گونهاى كه اگر كسى از آخر قرآن مطالعه سورهها را شروع كند تا به ابتداى آن برسد تصوير و برداشتى درستتر و واقعىتر خواهد داشت نسبت به كسى كه از آغاز قرآن به مطالعه سورهها مىپردازد.
اما واقعيت آن است كه كوتاهى سورهها را هرگز نمىتوان نشانه قطعى قدمت نزول آنها دانست؛ همچنان كه بلندتر بودن سورهها نيز دلالت بر تأخر نزول آنها و يا مدنى بودنشان ندارد، زيرا در همان دوران مكه و گاه در اوايل نزول وحى سورههاى بلندى همچون انعام، اعراف، اسرا، كهف، طه، مريم و مؤمنون نازل شدهاند و نيز سورههاى كوتاه و كوچكى مانند نصر، زلزله و بينه در مدينه نازل شدهاند.
فصلنامه پژوهشی و اطلاعرسانی «پژوهش و حوزه»، به صاحب امتيازی معاونت پژوهشی مركز مديريت حوزه علميه قم و مدير مسئولی «علیرضا امينی» به بازار علم عرضه شده است.