در این جلسه غزل شماره 1 حافظ شیرازی بازخوانی و مورد بررسی ادبی قرار گرفت.
داریوش منصوری، مدرس این دوره گفت: غزل نخست دیوان حافظ با مطلع «الا یا أیها الساقی ادر کأساً و ناولها» را میتوان همچون بیانیه فکری و هنری حافظ دانست؛ غزلی که در همان آغاز، جهانبینی شاعر را در نسبت میان عشق، معرفت و نقد ریا آشکار میکند.
وی ادامه داد: خطاب به «ساقی» و طلب باده، در سطح ظاهری یادآور سنت غزل عاشقانه است، اما در لایه عمیقتر، دعوت به گسستن از عقل جزوی و ورود به ساحت تجربه شهودی است؛ تجربهای که در آن «مشکلها» نه با زهد و تعقل رسمی، بلکه با شراب آگاهی عاشقانه گشوده میشود.
منصوری افزود: در این غزل، حافظ از همان ابتدا تقابل بنیادین خود را با نظم ریاکارانه زمانه سامان میدهد. اشاراتی چون «کار جهان» و «مشکلها» نشان میدهد که شاعر، جهان را عرصه اضطراب و ناپایداری میبیند و راه رهایی را نه در وعظ و تقوا، بلکه در صدق دل و آزادی روح میجوید. بدینسان، می و ساقی به نمادهایی چندلایه بدل میشوند: می، نشانه معرفت بیواسطه و ساقی، صورت مرشد یا حقیقتبخشی است که انسان را از خودفریبی میرهاند.
این مدرس ادامه داد: از منظر جایگاه دیوانی نیز، انتخاب این غزل بهعنوان غزل آغازین تصادفی نیست. حافظ با این مطلع، خواننده را از همان قدم نخست وارد جهانی میکند که در آن قطعیتهای اخلاقی و فکری به چالش کشیده میشوند و شعر، عرصهی آشتی اضداد میگردد: عقل و عشق، شریعت و طریقت، یأس و امید. بدین ترتیب، غزل ۱ نه فقط یک شعر، بلکه آستانه ورود به «جهان حافظ» است؛ جهانی که فهم آن جز با پذیرش ابهام و چندمعنایی ممکن نیست.
انتهای پیام
