واکاوی رابطه عقلانیت و انتخاب خیر در آموزه‌های دینی

به گزارش ایکنا، زهرا امی؛ استاد حوزه علمیه خواهران در یادداشتی به ایکنا به مناسبت ایام دهه کرامت به موضوع «امید به خیر» پرداخت و تأکید کرد:  اگر کسی طوری زندگی کند که مردم به خیر او امیدوار باشند، ناچار است که در روش تفکر در سطحی بالا بیندیشد. این نوع تفکر و تأمل، انسان مسلمان را به مرحله‌ای از عقلانیت می‌رساند که در زمینه‌ها و موارد دیگر زیست خود که ناچار به انتخاب است، خردمندانه بیاندیشد و از زندگی و حیاتی که باری به هر جهت باشد، پرهیز کند. متن یادداشت وی به شرح زیر است: 

امام رضا(ع) در تعبیر زیبایی فرمودند: نخستین خصلت انسان خردمند آن است که از او امید خیر باشد. 

خیر در معنای عام و کلی عبارت است از کمال وجود. به عبارتی دیگر خیر کمالی است که برای هر موجودی حاصل شود، آن را از نیستی و نقص و عیب دور می‌سازد. با توجه به بیان حضرت که در ساحت انسانی و به‌عنوان نشانه‌ای از کمال عقل بیان فرموده‌اند، خیر شامل افعالی می‌شود که انسان و به ویژه مسلمان با انتخاب، اراده و اختیار خود جهت رسیدن به سعادت که در واقع کمال وجودی انسان است، انجام می‌دهد.

وقتی سخن از انتخاب، اراده و اختیار به میان می‌آید، نشان می‌دهد که برای انجام کار خیر، بین دو یا چند فعل، مقایسه صورت گرفته و فعالیتی بر دیگری ترجیح داده شده است. سنجش، ترجیح و انتخاب نشانه ورود به عالم استدلال، استنتاج و ارزیابی یعنی ورود به عالمی است که اصطلاحا به آن تفکر سطح بالا گفته می‌شود.

از طرفی در این مرحله، سؤال‌های بنیادی‌ای مانند خیر چیست؟ چه مواردی دارد؟ آیا خیر وابسته به موقعیت‌ها و شرایط است؟ آیا می‌توان به دیگران خیر رساند؟ در این شرایط و موقعیت خیر من در چیست؟ در این شرایط و موقعیت خیر دیگری در چیست؟ تفکر را از نظر محتوا معطوف به تفکری عمیق و معنادار می‌کند. 

بنابراین اگر مسلمانی به دنبال آن باشد که به دیگری خیر رساند و اساسا مردم به خیر او امیدوار باشند، ناچار است که هم در روش تفکر در سطحی بالا بیندیشد و هم در محتوا و موردی که می‌اندیشد، عمیق و معنادار تأمل کند. این نوع تفکر و تأمل، انسان مسلمان را به مرحله‌ای از عقلانیت می‌رساند که در زمینه‌ها و موارد دیگر زیست خود که ناچار به انتخاب است، خردمندانه بیاندیشد و از زندگی و حیاتی که باری به هر جهت باشد، پرهیز کند.