مهدی موعود(عج) در دیدگاه اهل سنت

براساس منابع معتبر اهل سنت، اعتقاد به ظهور «مهدی موعود» یکی از باورهای ریشه‌دار و پذیرفته‌شده در میان مسلمانان است. این باور، هرچند در برخی جزئیات با دیدگاه شیعیان تفاوت‌هایی دارد، اما در اصل مسئله، از اشتراکات مهم به‌شمار می‌رود. خبرنگار ایکنا از همدان به منظور بررسی دقیق دیدگاه اهل سنت درباره مهدی موعود(عج)، تفاوت‌های آن با دیدگاه شیعیان و نکات مطرح‌شده در منابع روایی، با حجت‌الاسلام والمسلمین علیرضا یوسفی راستگو، کارشناس و پژوهشگر حوزه مهدویت در همدان، گفت‌وگویی کرده است که مشروح آن را در زیر می‌خوانیم:

ایکنا_ در ابتدا بفرمایید اهل سنت اساساً درباره مهدویت چگونه دیدگاهی دارند؟

اهل سنت به‌طور کلی به ظهور مردی از خاندان پیامبر اکرم(ص) در آخرالزمان اعتقاد دارند که زمین را از عدل و داد پر خواهد کرد. این باور به‌طور گسترده در منابع روایی آنان نقل شده است.

بسیاری از علمای اهل سنت، احادیث مربوط به مهدویت را «متواتر» یعنی نقل‌شده از سوی تعداد زیادی از راویان در هر طبقه، که احتمال توافق بر دروغ را منتفی می‌کند، دانسته‌اند. برای نمونه، ابن حجر هیثمی شافعی به تواتر این احادیث تصریح کرده است. همچنین شوکانی از علمای معروف اهل سنت، در کتاب خود درباره تواتر احادیث مهدی (عج) بحث کرده است.

ابن حجر عسقلانی نیز روایات مهدویت را متواتر می‌داند. برخی منابع از نقل حدود ۴۰۰ حدیث در این‌باره از طریق اهل سنت و نام بردن ۲۰۵ نفر از بزرگان آنان خبر داده‌اند.

علمای اهل سنت نه تنها به تواتر، بلکه به صحت یا حسن بسیاری از این روایات نیز اذعان کرده‌اند. ترمذی در «الجامع الصحيح»، حاکم نیشابوری در «المستدرک على الصحيحين»، ابن اثیر در «النهایة» و قرطبی در «التذکرة» از جمله کسانی هستند که به صحت یا حسن بودن احادیث مهدی(عج) تصریح کرده‌اند. حتی ابن تیمیه و ابن جوزی نیز احادیث نبوی که به اصل مسئله مهدویت اشاره دارد را صحیح دانسته‌اند.

ایکنا_ دیدگاه اهل سنت درباره مهدویت چه تفاوت‌هایی با دیدگاه شیعیان دارد؟

با وجود اشتراک در اصل باور، تفاوت‌های قابل توجهی در جزئیات میان اهل سنت و شیعیان وجود دارد. مهم‌ترین این تفاوت‌ این است که شیعیان به «مهدویت شخصی» معتقدند؛ یعنی مهدی موعود(عج) شخصی معین، فرزند امام حسن عسکری(ع) است که در سال ۲۵۵ هجری قمری متولد شده و هم‌اکنون زنده است و در غیبت به سر می‌برد. در مقابل، اکثر اهل سنت به «مهدویت نوعی» اعتقاد دارند؛ به این معنا که مهدی(عج) شخصی مشخص نیست، بلکه در آخرالزمان از نسل پیامبر اکرم(ص) متولد خواهد شد و هنوز وجود خارجی ندارد.

در حالی‌که شیعیان، مهدی(عج) را از فرزندان امام حسین(ع) می‌دانند، در میان اهل سنت اختلاف نظر وجود دارد. برخی او را از نوادگان امام حسن(ع) و برخی دیگر از فرزندان امام حسین(ع) دانسته‌اند.

همان‌طور که اشاره شد، اکثریت اهل سنت قائل به ولادت مهدی(عج) در گذشته نیستند و از این‌رو، به غیبت طولانی ایشان نیز اعتقادی ندارند. البته برخی از علمای اهل سنت، تولد حضرت مهدی(عج) را در منابع خود گزارش کرده‌اند. برای نمونه، ابن اثیر در «الکامل فی التاریخ» به تولد ایشان اشاره کرده و ابوالحسن رازی (از منجمان قرن چهارم) نیز ولادت ایشان را در شب جمعه پانزدهم شعبان ذکر کرده است. حتی برخی مؤلفین تعداد چنین گزارش‌هایی را در منابع اهل سنت تا ۱۲۸ مورد شمرده‌اند.

ایکنا_ در کتب اهل سنت چه نکاتی درباره مهدویت مطرح شده و منابع روایی آنها در این زمینه چگونه است؟

منابع روایی و تاریخی اهل سنت سرشار از احادیث و گزارش‌هایی درباره حضرت مهدی موعود(عج) است که به جزئیات مختلفی اشاره دارند. براساس روایات متعدد، نام مهدی(عج) همنام پیامبر اکرم(ص) و نام پدرش نیز همنام پدر پیامبر(ص) است، یعنی محمد بن عبدالله. همچنین او از خاندان حضرت محمد(ص) و ذریه فاطمه(س) است.

در برخی روایات به ویژگی‌های ظاهری ایشان اشاره شده است. برای نمونه، در سنن ابی داود آمده است: «المهدی منی، اجلی الجبهة، اقنی الانف... مهدی از من است، پیشانی‌اش بلند و کشیده و بینی‌اش باریک و کشیده است». ترمذی نیز روایتی با این مضمون نقل کرده است.

روایات مختلفی درباره مدت حکومت ایشان نقل شده است. در سنن ابی داود آمده که او هفت سال حکومت می‌کند. در سنن ترمذی نیز آمده است که اگر عمرش کوتاه باشد هفت سال و اگر طولانی باشد نه سال خواهد بود.

روایات اهل سنت، دوران حکومت حضرت مهدی(عج) را دورانی پر از برکت و فراوانی نعمت‌ها توصیف کرده‌اند. ابن کثیر دمشقی در کتاب «نهایة البدایة فی الفتن والملاحم» می‌نویسد: «دوران مهدی روزگار فراوانی نعمت‌ها خواهد بود. در آن زمان میوه‌ها زیاد و کشتزارها پربار می‌شوند. ثروت و دارایی افراد فزونی می‌گیرد و دین استواری خود را باز می‌یابد و حکومت پایدار و دشمنان سرکوب و نعمت‌ها ماندنی می‌شوند». ابن اثیر نیز نقل کرده است که در روزگار حضرت مهدی(عج)، گذشت زمان بسیار سریع به نظر خواهد رسید و یک سال همچون یک ماه خواهد بود.

یکی از نکات مهم در روایات اهل سنت، نزول حضرت عیسی(ع) در زمان حکومت حضرت مهدی(عج) است. در صحیح مسلم آمده است که حضرت عیسی(ع) پس از نزول، به امامت و پیشوایی حضرت مهدی(عج) نماز خواهد خواند. این موضوع نشان‌دهنده جایگاه والای ایشان در میان اهل سنت است.

بسیاری از علمای بزرگ اهل سنت در آثار خود به تفصیل درباره مهدویت سخن گفته‌اند. ابن خلدون در مقدمه خود می‌نویسد: «در بین مسلمانان در همه عصرها مشهور این است که به یقین در آخرالزمان فردی از خاندان نبوت ظهور می‌کند و دین را مدد می‌رساند و عدل را در سرتاسر عالم گسترش می‌دهد». قرطبی در تفسیر خود، پیروزی نهایی اسلام بر دیگر ادیان را مربوط به زمان قیام حضرت مهدی(عج) می‌داند. ابن حجر هیثمی نیز در الصواعق المحرقه به بحث درباره ایشان پرداخته و بر تواتر احادیث آن تأکید کرده است.

در نهایت، می‌توان گفت که باور به مهدویت در اهل سنت، اصلی مسلم و مبتنی بر روایات فراوان است، اما در تعیین مصداق، زمان تولد و برخی جزئیات دیگر، با اعتقاد شیعیان تفاوت‌های اساسی دارد. این تفاوت‌ها عمدتاً به دو مسئله «مهدویت نوعی در برابر شخصی» و «ولادت و غیبت» بازمی‌گردد.