گام نخست حل مسئله نوجوان؛ همدلی پیش از اصلاح + فیلم

شناخت نسل زد و چگونگی تعامل با آنها، از مهم‌ترین و ضروری‌ترین مباحث امروز در حوزه تربیت است. این نسل در بستری رشد کرده که فضای مجازی، رسانه و داده‌های متنوع، بخش جدایی‌ناپذیر زندگی او شده است؛ از این رو سبک ارتباطی و الگو‌های رفتاری نوجوانان با نسل‌های پیشین تفاوت‌های چشمگیری دارد. توجه به این تفاوت‌ها و اتخاذ شیوه‌های مناسب مواجهه، می‌تواند به بهبود تعامل، کاهش آسیب‌های احتمالی و هدایت صحیح این گروه سنی در فرایند هویت‌یابی کمک کند.

خبرگزاری ایکنا در راستای رسالت آگاهی‌بخشی خود و به مناسبت هفته نوجوان، اقدام به تهیه سلسله درس‌گفتار‌هایی با تدریس سیده معصومه طباطبایی، روانشناس و استاد حوزه و دانشگاه با موضوع «تکنیک‌های تعامل با نسل زد» کرده است. در دومین درس‌گفتار این مجموعه به موضوع «هنر برقراری ارتباط» پرداخته شده است که در ادامه با هم می‌بینیم و می‌خوانیم.

نخستین تکنیک این است که پیش از اصلاح، ارتباط برقرار کنیم. این تکنیک به ما می‌آموزد در مواجهه با نسلی که به دنبال هویت و استقلال است و در عین حال به راهبری والد، مربی، استاد و همراه نیاز دارد، چگونه رفتار کنیم و چگونه مواجهه‌ای درست داشته باشیم تا آنها نیز بپذیرند.

بارها دیده‌ایم که برخی والدین در تعامل با فرزندانشان، هنگام مشاهده خطا یا اشتباه، بی‌درنگ به سراغ اصلاح مسئله می‌روند و با عباراتی مانند «تو دوباره کار اشتباه انجام دادی»، «چرا این‌قدر گوشی دستت است؟»، «این کارت درست نیست» و «گفته بودم این کار را تکرار نکن»، عمدتاً به نقد نوجوان یا جوان می‌پردازند و از سوی دیگر، با هیجان و سرعت زیاد در پی حل مسئله هستند.

در حالی که چنین مواجهه‌ای معمولاً بازخوردی تدافعی از سوی نوجوان یا جوان در پی دارد و او نیز پاسخ‌هایی می‌دهد که اغلب برای والدین، مربی و معلم مطلوب نیست؛ پاسخ‌هایی مانند «دلم خواست این کار را انجام بدهم»، «دوست دارم این‌طور رفتار کنم»، «شما مرا نمی‌فهمید» و «شما از نسل دیگری هستید».

بنابراین، بهترین راهکار و مهم‌ترین تکنیک همان تکنیک اول است؛ در مواجهه با این گروه سنی، نخست ارتباط برقرار کنیم و پس از شکل‌گیری همدلی، به سراغ حل مسئله و اصلاح اشتباه برویم. این ارتباط باید با کلامی شکل گیرد که اعتماد ایجاد کند و این پیام را برساند که «من همراه تو هستم و حرف تو را می‌فهمم». برای نمونه، می‌توانیم بگوییم: «می‌بینم که ناراحتی»، «احساس می‌کنم حالت خوب نیست» یا «می‌خواهی در موردش صحبت کنیم؟» این فرصت به فرد امکان می‌دهد، اعتماد کند و اگر تشخیص داد که این مسیر درست است و خواست همراهی کند، ادامه مسیر را با او پیش می‌بریم؛ در غیر این صورت، به او فرصت می‌دهیم هیجانش را بازیابد که در بخش بعدی حتماً به آن اشاره خواهیم کرد.

مسئله مهم و اساسی این است که ممکن است برای برخی والدین و مربیان این پرسش پیش بیاید که اگر ما همدلی کنیم، او گمان می‌کند کار اشتباهش را تأیید می‌کنیم؛ در حالی که در روانشناسی به ما آموخته‌اند؛ همدلی صرفاً به این معناست که احساس او را می‌پذیریم و هیجان آن لحظه‌اش را درک می‌کنیم تا آرام شود، نه اینکه اشتباهش را تأیید کنیم. پس همدلی به معنای تأیید نیست؛ به معنای همراهی برای حل مسئله است. 

گام نخست حل مسئله این است که نوجوان به ما اعتماد کند، همدلی ما را بپذیرد و ما بتوانیم در گام‌های بعدی با هم مسیر را طی کنیم. این همدلی زمانی اتفاق می‌افتد که از زبان بدن و زبان کلامی خود استفاده کنیم تا رابطه شکل گیرد. بسیاری از شکاف‌های موجود در خانواده‌ها در تعامل با نوجوان باعث می‌شود، این اعتماد شکل نگیرد و او احساس کند اگر مشکلش را با مادر، پدر یا مربی خود در میان بگذارد، مورد قضاوت قرار می‌گیرد.

بنابراین، نکته مهم و اساسی این است که پیش از هر اصلاحی، ارتباط برقرار می‌کنیم و این ارتباط با همدلی است؛ همدلی که به معنای تأیید نیست، بلکه به معنای همراهی برای حل مسئله است.