یک حافظ کل قرآن مطرح کرد
در روزگاری که موفقیت تحصیلی اغلب با رتبه کنکور و رقابت‌های آموزشی سنجیده می‌شود، تجربه دانش‌آموزانی که در کنار درس‌خواندن، مسیری مستمر در فعالیت‌های قرآنی طی می‌کنند، فرصتی برای بازخوانی نسبت میان آموزش، تربیت و نقش قرآن در زندگی نسل جوان است.
حنانه رفیعی، حافظ کل قرآن و دارنده رتبه ۳۹۴ کنکور سراسری سال ۱۴۰۵ در گروه ریاضی و فیزیک، حفظ قرآن را از پایه دوم ابتدایی آغاز کرد و در پایه یازدهم به پایان رساند، مسیری که به روایت او، با تشویق‌های دوران مدرسه شکل گرفت و حتی در سال کنکور نیز با مرور مستمر محفوظات ادامه یافت.
او در این گفت‌وگو از تجربه جمع میان حفظ قرآن و آمادگی برای کنکور، نقش خانواده و معلمان در پرورش استعدادها، شیوه مواجهه با اضطراب تحصیلی و ضرورت تقویت فعالیت‌های قرآنی در مدارس می‌گوید، روایتی که در کنار تجربه فردی، پرسش‌هایی درباره چگونگی پرورش استعدادهای قرآنی و ایجاد تعادل میان تحصیل و فعالیت‌های فرهنگی پیش روی خانواده‌ها و نظام آموزشی قرار می‌دهد.
ایکنا ـ چه زمانی حفظ قرآن را آغاز کردید و چه اتفاقی انگیزه ادامه این مسیر را در شما ایجاد کرد؟
حفظ قرآن را از پایه دوم ابتدایی و در دبستان توحید طاقانک آغاز کردم. در مدرسه مسابقات قرآن برگزار می‌شد و معاون پرورشی مدرسه دانش‌آموزان را به شرکت در این مسابقات تشویق می‌کرد. من هم در یکی از مسابقات دانش‌آموزی رتبه‌ای کسب کردم و همین اتفاق انگیزه‌ام را برای ادامه مسیر بیشتر کرد.
پس از آن، در کلاس‌های حفظ قرآن در طاقانک ثبت‌نام کردم و ابتدا جزء سی‌ام و سپس حفظ قرآن را از جزء اول آغاز کردم.
ایکناـ حفظ کل قرآن چقدر زمان برد و چگونه توانستید این مسیر را در کنار تحصیل ادامه دهید؟
حدود ۱۰ سال، از پایه دوم ابتدایی تا پایه یازدهم، برای حفظ کل قرآن زمان گذاشتم، در این مدت تلاش می‌کردم برنامه حفظ و مرور را متناسب با شرایط تحصیلی‌ام تنظیم کنم و در تابستان‌ها فرصت بیشتری داشتم و معمولاً روزانه حدود نیم تا یک صفحه حفظ می‌کردم، همچنین در طول سال تحصیلی نیز پس از انجام تکالیف و درس‌ها، زمانی را به حفظ یا مرور اختصاص می‌دادم.
در این مسیر همیشه با یک سرعت پیش نرفتم و گاهی به دلیل مشغله‌های درسی، حضورم در کلاس‌ها کمتر می‌شد، اما حفظ و مرور قرآن را به‌طور کامل کنار نگذاشتم. به نظرم، استمرار و پایبندی به برنامه از سرعت پیشرفت مهم‌تر است.
ایکنا ـ حفظ قرآن چه تأثیری بر زندگی و مسیر تحصیلی شما داشته است؟
یکی از مهمترین تأثیرات حفظ قرآن برای من، ایجاد نظم در زندگی بود، وقتی برای حفظ و مرور برنامه مشخصی داشته باشید، به‌تدریج یاد می‌گیرید زمانتان را مدیریت کنید و به برنامه‌ای که برای خودتان در نظر گرفته‌اید پایبند بمانید، حفظ قرآن همچنین به تقویت حافظه کمک می‌کند، اما نمی‌توانم همه موفقیت تحصیلی‌ام را فقط به این موضوع نسبت بدهم؛ تلاش، برنامه‌ریزی، آموزش مناسب و حمایت خانواده نیز نقش مهمی دارند.
ایکنا ـ با توجه به اینکه در کنکور سراسری سال ۱۴۰۵ گروه ریاضی و فیزیک رتبه ممتاز را کسب کردید، برای آمادگی آزمون چه برنامه‌ای داشتید؟
از تابستان سال دوازدهم، آمادگی برای کنکور را جدی‌تر دنبال کردم و سعی می‌کردم کلاس‌ها، تکالیف و آزمون‌ها را طبق برنامه پیش ببرم و از راهنمایی معلمانم استفاده کنم. در کنار کلاس‌های آموزشی، تمرین و تست‌زنی هم بخش مهمی از برنامه‌ام بود و تقریباً هر دو هفته یک‌بار در آزمون شرکت می‌کردم تا وضعیت درسی‌ام را ارزیابی کنم.
در سال کنکور استفاده از تلفن همراه و شبکه‌های اجتماعی را محدود کردم و زمان کمتری به تفریح و مهمانی اختصاص دادم. مهمترین بخش کار، پایبندی به برنامه بود؛ چون گاهی خستگی یا حجم درس‌ها باعث می‌شد ادامه‌دادن دشوار شود، اما تلاش می‌کردم برنامه‌ام را تا حد امکان حفظ کنم.
ایکناـ در روزهایی که فشار درس و کنکور بیشتر می‌شد، چگونه با اضطراب و خستگی کنار می‌آمدید؟
در چنین مواقعی سعی می‌کردم قرآن بخوانم یا به تلاوت آن گوش بدهم، گاهی هم سرودها و آثار مذهبی گوش می‌کردم و با خداوند درد دل می‌کردم. این کارها به من آرامش می‌داد و کمک می‌کرد با تمرکز بیشتری به درس برگردم.
عبارتی که برای من بسیار آرامش‌بخش است، آیه «أَلَیْسَ اللَّهُ بِکَافٍ عَبْدَهُ» است؛ یعنی «آیا خداوند برای بنده‌اش کافی نیست؟»؛ یادآوری این آیه در شرایط دشوار به من کمک می‌کرد نگرانی‌هایم را بهتر مدیریت کنم و با امید بیشتری مسیرم را ادامه بدهم.
ایکنا ـ در سال کنکور، مرور محفوظات قرآن را چگونه در کنار برنامه فشرده درسی حفظ کردید؟
با وجود حجم درس‌ها، سعی می‌کردم ارتباطم با قرآن قطع نشود، گاهی در پایان روز که خسته بودم، به‌جای اینکه مرور را به‌طور کامل کنار بگذارم، چند صفحه از محفوظاتم را مرور می‌کردم.
شاید فرصت من برای مرور در دوره کنکور به اندازه سال‌های قبل نبود، اما تلاش می‌کردم این ارتباط استمرار داشته باشد، به نظرم، لازم نیست در همه دوره‌های زندگی به یک اندازه برای هر فعالیت زمان بگذاریم؛ مهم این است که اولویت‌ها را بشناسیم و برای حفظ پیوند با فعالیت‌های ارزشمند، متناسب با شرایط برنامه‌ریزی کنیم.
ایکناـ در این مسیر، خانواده و مدرسه چه نقشی در موفقیت شما داشتند؟
خانواده‌ام همواره از من حمایت کردند و معلمان و مسئولان مدرسه نیز در شکل‌گیری مسیر قرآنی‌ام مؤثر بودند، تشویق‌های دوران ابتدایی و حمایت مدرسه باعث شد علاقه‌ام به حفظ قرآن جدی‌تر شود و در پایه ششم نیز با استفاده از شرایط و امتیاز مربوط به حفظ قرآن، وارد مدرسه شاهد شدم و بعد از آن در مدرسه نمونه حضرت معصومه تحصیل کردم.
شناسایی استعداد دانش‌آموزان و تشویق به‌موقع آن‌ها اهمیت زیادی دارد. ممکن است یک دانش‌آموز با یک تشویق یا فراهم‌شدن فرصت مناسب، مسیری را آغاز کند که سال‌ها در زندگی‌اش ادامه پیدا کند.
ایکناـ وضعیت فعالیت‌های قرآنی در مدارس را چگونه ارزیابی می‌کنید و برای تقویت آن چه پیشنهادی دارید؟
فعالیت‌های قرآنی و فرهنگی در مدارس باید جایگاه پررنگ‌تری داشته باشند، دانش‌آموزان استعدادهای متفاوتی دارند و مدرسه می‌تواند زمینه شناخت و پرورش این استعدادها را فراهم کند؛ معلمان و معاونان پرورشی باید دانش‌آموزان علاقه‌مند را شناسایی کنند و برای ادامه مسیر به آن‌ها انگیزه بدهند.
همچنین می‌توان از دوره ابتدایی، حفظ تدریجی سوره‌های کوتاه را در کنار آموزش مفاهیم قرآن جدی‌تر دنبال کرد. البته این کار باید متناسب با سن و توانایی دانش‌آموزان باشد و به‌گونه‌ای برنامه‌ریزی شود که علاقه به قرآن در آن‌ها تقویت شود، نه اینکه به یک تکلیف سنگین و اجباری تبدیل شود. اختصاص زمان مناسب به فعالیت‌های قرآنی، فرهنگی، هنری و ورزشی نیز می‌تواند به رشد متوازن دانش‌آموزان کمک کند.
ایکناـ برخی خانواده‌ها معتقدند فعالیت‌های فرهنگی و قرآنی ممکن است از زمان مطالعه دانش‌آموزان کم کند. نظر شما چیست؟
حذف کامل فعالیت‌های فرهنگی و قرآنی به بهانه درس‌خواندن، لزوماً تصمیم درستی نیست. این فعالیت‌ها می‌توانند به پرورش توانایی‌ها، افزایش مسئولیت‌پذیری و ایجاد نظم کمک کنند. البته نمی‌توان بدون برنامه‌ریزی در همه فعالیت‌ها شرکت کرد و انتظار داشت به درس‌ها آسیبی وارد نشود.
اصل موضوع، مدیریت زمان و شناخت اولویت‌هاست. دانش‌آموز باید بداند در هر دوره چه مسئولیت‌هایی دارد و چگونه میان درس، فعالیت‌های فرهنگی و استراحت تعادل برقرار کند. خانواده‌ها نیز بهتر است به‌جای محدودکردن کامل فعالیت‌های مورد علاقه فرزندان، در تنظیم یک برنامه متعادل به آن‌ها کمک کنند.
ایکناـ پس از پایان حفظ کل قرآن، مسیر قرآنی شما چگونه ادامه پیدا کرد و برای آینده چه برنامه‌ای دارید؟
بعد از تکمیل حفظ در پایه یازدهم، مرور محفوظات را ادامه دادم. حفظ قرآن با به‌خاطر سپردن آخرین آیه به پایان نمی‌رسد؛ اگر مرور مستمر نباشد، ممکن است محفوظات به‌تدریج فراموش شوند. به همین دلیل، مرور قرآن را مسئولیتی همیشگی می‌دانم.
همچنین مدتی است که تدریس حفظ قرآن را دنبال می‌کنم. پیش از سال کنکور حدود یک تا یک‌ونیم سال سابقه تدریس داشتم و در مسجدها و حسینیه‌ها فعالیت می‌کردم. در سال کنکور این فعالیت را متوقف کردم، اما پس از آزمون دوباره به تدریس برگشتم. دوست دارم در کنار تحصیل دانشگاهی، آموزش قرآن را نیز ادامه بدهم و در این مسیر تجربه بیشتری کسب کنم.
ایکناـ آیا معتقدید حافظ قرآن در برابر جامعه مسئولیت ویژه‌ای دارد؟
کسی که حافظ قرآن است، باید تلاش کند آموزه‌های قرآن در رفتار و برخوردش نیز دیده شود. مردم ممکن است رفتار یک حافظ قرآن را به تصویری که از قرآن و فعالان قرآنی دارند پیوند بزنند؛ بنابراین، اخلاق و مسئولیت‌پذیری اهمیت زیادی دارد.
خودم هم سعی می‌کنم در رفتارم دقت داشته باشم تا دیگران از برخورد من برداشت منفی نسبت به حافظان قرآن پیدا نکنند. البته این مسئولیت فقط مخصوص حافظان قرآن نیست و هر فردی که با آموزه‌های دینی آشناست، باید برای عمل به آن‌ها تلاش کند.
ایکناـ برای انتخاب رشته و ادامه تحصیل چه معیارهایی دارید؟
به رشته‌های مهندسی علاقه دارم و در انتخاب رشته، علاوه بر علاقه شخصی، به ظرفیت علمی رشته، توانایی‌های خودم و زمینه‌ای که برای پیشرفت و خدمت به کشور فراهم می‌کند توجه دارم. انتخاب رشته نباید فقط براساس رتبه یا نظر دیگران انجام شود؛ هر فرد باید استعدادها و علاقه‌های خودش را بشناسد و با آگاهی درباره آینده تحصیلی و شغلی تصمیم بگیرد.
ایکناـ با توجه به تجربه خودتان، مهمترین توصیه‌تان به دانش‌آموزانی که می‌خواهند میان موفقیت تحصیلی و فعالیت‌های قرآنی تعادل برقرار کنند چیست؟
به دانش‌آموزان توصیه می‌کنم از سال‌های ابتدایی تحصیل به درس و یادگیری توجه کنند و برای فعالیت‌های مختلف برنامه داشته باشند. موفقیت فقط به استعداد وابسته نیست؛ تلاش مستمر، پشتکار، برنامه‌ریزی و استفاده از راهنمایی معلمان هم اهمیت زیادی دارد. نباید خودمان را دائماً با دیگران مقایسه کنیم یا اجازه بدهیم نظر دیگران مسیرمان را تعیین کند.
در عین حال، نباید از فشار بیش از اندازه بر خودمان غافل شویم. رقابت و نگرانی افراطی درباره نمره و رتبه می‌تواند اضطراب ایجاد کند، اما بی‌توجهی کامل به تحصیل هم راهکار مناسبی نیست. دانش‌آموز باید هدف داشته باشد، برای آن تلاش کند و در کنار تلاش، به خداوند توکل داشته باشد.
ایکناـ برای دانش‌آموزانی که به دلیل مشکلات مالی به امکانات آموزشی مناسب دسترسی ندارند، چه باید کرد؟
نباید اجازه بدهیم وضعیت اقتصادی خانواده مانع شکوفایی استعداد دانش‌آموزان شود، بعضی از دانش‌آموزان انگیزه و توانایی زیادی دارند، اما به دلیل نداشتن فضای مناسب مطالعه، منابع آموزشی یا امکانات لازم، با دشواری بیشتری روبه‌رو می‌شوند؛ نهادهای مسئول، مدارس و مجموعه‌های فرهنگی و اجتماعی می‌توانند با فراهم‌کردن فضای مطالعه و دسترسی به امکانات ضروری، به این دانش‌آموزان کمک کنند و حمایت هدفمند از آن‌ها می‌تواند فرصت رشد و پیشرفت را عادلانه‌تر کند.
ایکناـ اگر بخواهید تجربه خود از حفظ قرآن و مسیر موفقیت تحصیلی را در یک پیام برای دانش‌آموزان جمع‌بندی کنید، چه می‌گویید؟
به دانش‌آموزان توصیه می‌کنم به توانایی‌های خودشان اعتماد داشته باشند، برای هدف‌هایشان برنامه‌ریزی کنند و در مسیر رسیدن به آن‌ها پشتکار داشته باشند؛ نباید با دیدن سختی‌ها زود ناامید شوند؛ در کنار تلاش، توکل به خداوند نیز می‌تواند به آن‌ها آرامش و امید بدهد.
از پدر و مادرم که همیشه پشتیبانم بودند و از همه معلمانی که از دوران ابتدایی تا پایان پایه دوازدهم برای آموزش و پیشرفت من زحمت کشیدند، تشکر می‌کنم، امیدوارم دانش‌آموزان با تقویت دانش، مهارت و توانایی‌های خود بتوانند آینده‌ای بهتر برای خودشان و کشوری قوی و سربلند بسازند.
انتهای پیام