به گزارش ایکنا، حجتالاسلام والمسلمین محمدجواد مسلمی، دانشجوی دکتری معارف قرآن و حدیث
دانشگاه معارف، 25 آبان ماه در نشست علمی «
هندسه ایمان و نفاق با تکیه بر دیدگاه رهبر شهید در تفسیر سوره برائت»، به بررسی آیات 64 تا 80
سوره توبه پرداخت و گفت: در این آیات، خداوند متعال سیمای واضحی از جریان ایمان و جریان نفاق ترسیم میکند و صفات مومنین و
منافقین را در قرآن کریم تبیین میکند.
مسلمی با اشاره به آیه 64 سوره توبه «يَحْذَرُ الْمُنَافِقُونَ أَنْ تُنَزَّلَ عَلَيْهِمْ سُورَةٌ تُنَبِّئُهُمْ بِمَا فِي قُلُوبِهِمْ ۚ قُلِ اسْتَهْزِئُوا إِنَّ اللَّهَ مُخْرِجٌ مَا تَحْذَرُونَ»، اضافه کرد: آیه تأکید دارد که منافقان بیم دارند سوره یا آیهای در رابطه با آنها نازل شود و از آنچه در قلوبشان نهفته است، یعنی آن نفاق پنهانی، برای مؤمنان برملا شود. امام شهید هنگامی که این آیات را بررسی میکنند، ابتدا میفرمایند که اگرچه در کتب تفسیری شأن نزولهایی برای این آیات بیان شده، اما بهتر آن است که ابتدا خودمان برداشتمان را از خود آیات ارائه دهیم و در پایان ببینیم که آیا شأن نزولهای مطرح شده با فهم ما مطابقت دارد یا خیر.
وی افزود: این خود یک روش تفسیری و تبیینی است که ما از امام شهید میآموزیم. ایشان معتقدند مفسران گاهی به دلیل تمرکز بیش از حد بر شأن نزولها که گاه فاقد اسناد درست هستند، برداشت خود از آیات قرآن را تحت تأثیر قرار میدهند، بنابراین ایشان پیشنهاد میکنند که ابتدا با خود آیات شروع کنیم.
مسلمی با بیان اینکه منافقین از این میترسند که نقشههای ذهنیشان در برابر پیامبر خدا و مؤمنان برملا شود، اظهار کرد: نخستین نقشهای که این آیات به آن اشاره میکنند، مسخرهکردن پیامبر اکرم (ص) و مؤمنان است. منافقان در جلسات خود تصمیمات خاتمالانبیا را به مسخره میگرفتند. آنها ادعا میکردند که پیامبر در جنگها، بهویژه جنگ تبوک، مهارت یا سواد لازم را ندارد. این رفتارها با دوران ما نیز قابل تطبیق است؛ منافقانی که علیه مؤمنین و امام شهید ما سخن میگفتند، هر آنچه را ایشان در حوزههای سیاست، اقتصاد یا فنون جنگی به آن مسلط بودند، زیر سؤال میبردند.
وی با بیان اینکه دسیسه دیگر آنها، توطئههای ساختاری برای ایجاد پایگاههای فرهنگی یا نظامی در دل جامعه اسلامی بود، اضافه کرد: مسجد ضرار یکی از مصادیق آن است که در نهایت دستور تخریب آن صادر شد. نمونه دیگر از دسیسههای آنان، سوءقصد به جان پیامبر خدا بود. 12 نفر از منافقین در عقبه با یکدیگر پیمان بستند تا پیامبر را به شهادت برسانند که طبق روایات، هشت نفر آنان از بنیامیه بودند؛ همان شجره ملعونهای که قرآن از آن یاد کرده و بعدها نیز آسیبهای بسیاری به جامعه اسلامی وارد کردند.
وی افزود: امام شهید در اینجا به نکتهای ظریف اشاره میکنند؛ برداشتی که امام شهید دارند، این است که منافقین با وجدان خود میدانستند که پیامبر صاحب معجزه و الهام است و ادیان پیشین را نیز دیده بودند، هرچند نفاق اجازه نمیداد ایمان محکمی بیاورند. همچنین، آنها میترسیدند مبادا پیامبر خدا جاسوسی در میانشان داشته باشد که از کارهای آنان خبر دهد و دست آنها را برای خدا برملا کند.
مسلمی با اشاره به آیه 67 سوره توبه: «الْمُنَافِقُونَ وَالْمُنَافِقَاتُ بَعْضُهُمْ مِنْ بَعْضٍ ۚ يَأْمُرُونَ بِالْمُنْكَرِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمَعْرُوفِ وَيَقْبِضُونَ أَيْدِيَهُمْ ۚ نَسُوا اللَّهَ فَنَسِيَهُمْ ۗ إِنَّ الْمُنَافِقِينَ هُمُ الْفَاسِقُونَ»، تصریح کرد: قرآن کریم از اینجا به طور رسمی سیمای منافقین را برملا میکند. پیش از این، از ترس آنها از برملاشدن اهدافشان سخن گفته بود، اما از اینجا به بعد، چهره و ویژگیهای رفتاری آنان مشخص میشود.
وی ادامه داد: نخستین نکتهای که قرآن بیان میکند، این است که منافقین با یکدیگر یکدست هستند. نباید به گروهها یا قبایل مختلف آنها نگاه کنید؛ آنها در لحظه حساس، همگی با هم متحد میشوند تا علیه شما و پیامبر خدا دسیسه کنند. امروزه نیز وضعیت به همین صورت است؛ در جبهه نفاق ممکن است روزنامهها یا گروههای سیاسی مختلفی وجود داشته باشند و حتی شاید با هم اختلاف نیز داشته باشند، اما در زمان ضرورت، همگی با هم متحد میشوند تا مؤمنان و پیامبر خدا را زمین بزنند.
مسلمی بیان کرد: ویژگی دوم که قرآن برای منافقین بیان میکند، این است که آنها برخلاف تعالیم دین که به امر به معروف و نهی از منکر امر کرده است، امر به منکر و نهی از معروف میکنند. منافقین، منکرات را با همان هماهنگی که در دسیسهها دارند، ترویج میکنند. همچنین یکی از رفتارهای آنان، مسخره کردن اهل ایمان و پیامبر خداست.
وی اضافه کرد: ویژگی سوم این است که آنها در هنگام نیاز، از کمک به دین خدا امتناع میورزند؛ یعنی در مواقع حساس، به جای یاری رساندن، خود را از دین جدا میکنند. در آیات بعدی میبینیم که حتی مومنانی را که به جبهه ایمان کمک میکنند، مسخره میکنند. پس متحدبودن، نهی از معروف و امر به منکر و بخل و امتناع از کمک به مؤمنان در درون جامعه اسلامی، ویژگیهای جبهه نفاق است.
تفاوت کفار با منافقان
وی بیان کرد: تفاوت آنها با کفار در این است که کفار دشمن خارجی هستند، اما منافقان در درون جامعه اسلامی زندگی میکنند و باید در برابر آنها هوشیار بود. بخل آنها تنها مالی نیست، بلکه در برابر جهاد نیز از انجام آن امتناع میکنند.
دانشجوی دکتری دانشگاه علوم و معارف اسلامی با بیان این سؤال که خداوند چه تدبیری برای این منافقین اندیشیده است، گفت: خداوند وعده داده است که منافقان و کافران در آتش جهنم خواهند بود و در آن جاوداناند. همچنین در آیه قبل اشاره شد که چون آنها خداوند را فراموش کردهاند، خداوند نیز آنها را به فراموشی سپرده است. بنابراین، منافقین سه پیامد دارند: نخست، از دایره انسانیت و عدالت خارج هستند؛ دوم، با عذاب الهی روبرو میشوند و سوم، در عذاب دچار خلود خواهند بود.
مفهوم ولایت مؤمنین از منظر رهبر شهید
وی با اشاره به سیمای مؤمنین براساس آیه 71 سوره توبه، اظهار کرد: امام شهید نیز با دستهبندی فرازهای این آیات، سیمای مؤمنین را به زیبایی تبیین کردهاند. نخستین ویژگی این است که مؤمنین با یکدیگر همدست و یکدل هستند و رابطه ولایی میان آنها حاکم است. قرآن در مورد مؤمنان فرمود که مردان و زنان مؤمن، «برخی اولیاء و دوستان برخی دیگر هستند»؛ این یعنی یک رابطه ولایی و پیوند عمیق میان آنها برقرار است. امام شهید توضیح میدهند که این ولایت، هم نشاندهنده همدلی و یکدلی است و هم به معنای پیمانبستن و آماده بودن برای جانفشانی در کنار یکدیگر است.
وی با بیان اینکه مؤمنین برخلاف منافقین، به معروف عمل کرده و از منکر دوری میکنند، اظهار کرد: ویژگی سوم آنها این است که «اقامه نماز» میکنند؛ یعنی نه تنها نماز میگذرانند، بلکه با رعایت آداب و به صورت جماعت، آن را اقامه میکنند. منافق، اگر در صف جماعت هم حاضر شود، حواسش پرت است یا میخواهد سریع از اجتماع خارج شود، اما مؤمنان اقامه نماز میکنند و آداب آن را به جا میآورند. همچنین، آنها از پرداخت زکات و حقوق مالی(مانند سهم فقرا) غافل نیستند، در حالی که منافقان در امور مالی به دیگر مسلمانان کمک نمیکنند.
مسلمی بیان کرد: امام شهید در مورد «امر به معروف و نهی از منکر» معتقدند این کار لزوماً واجب عینی نیست، بلکه از فروع دین است اما تا زمانی که منکری در جامعه اجرا میشود، امر به معروف واجب است. این کار باید با انزجار قلبی، سپس تذکر زبانی و در نهایت با اقدامات عملی انجام شود. ایشان در مورد آیه وَلْتَكُنْ مِنْكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ وَيَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ ۚ وَأُولَٰئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ. بر این باور بودند که این یک بیانیه برای کل امت است، نه یک تقسیمبندی تبعیضآمیز که گروهی را مأمور و بقیه را رها کند.
وی با بیان اینکه پاداشی عظیم و رضوان الهی در انتظار مؤمنان است، به وظیفه پیامبر و مؤمنان در قبال منافقین پرداخت و تصریح کرد: وظیفه آنان جهاد با کفار و همچنین جهاد با منافقین است؛ البته جهاد با کفار با یک نوع و جهاد با منافقین به گونهای دیگر است. جهاد با کفار که دشمن آشکار هستند، به معنای ایستادگی در میدانهای نبرد و آمادگی نظامی است اما در مورد منافقین، جهاد فکری و فرهنگی، خنثیکردن توطئه آنان و داشتن شدت و حدت در برابر آنان است.
لزوم جهاد تبیین
وی تأکید کرد: از نگاه رهبر شهید علاوه بر جهاد نظامی، ما به جهاد تبیین نیاز داریم. گاهی لازم است برای تبیین حقیقت، نیروهایی را به عنوان تبیینگر اعزام کنیم تا با قلم و زبان خود به تبلیغ و ترویج حق بپردازند؛ همانگونه که امروز در فضای مجازی و اینترنت، جبهه تبیین فعال است. طلبهها و دانشجویان، بهویژه در دانشگاههای معارف که در مقام تبیین، با زبان، قلم و تبلیغ چهرهبهچهره در ایام و مناسبات مختلف فعالیت میکنند، در واقع در حال انجام یک نوع جهاد هستند. این تلاشها در روز قیامت مشخص و به حساب آنان به عنوان مجاهدان خدا نوشته خواهد شد.
مسلمی با بیان اینکه یکی از صفات بارز منافقین، عهدشکنی است، اظهار کرد: آنها با خدا پیمان میبندند که اگر روزی مال و روزی به ما عطا کرد، از آن بخشش میکنیم، اما وقتی خداوند به آنان عطا میکند، زیر عهد خود میزنند و از بخشش خودداری میکنند. آنها کسانی را که با دست و دل باز در راه خدا هزینه میکنند و به امور خیر میپردازند، مورد طعنه قرار میدهند؛ مثلاً میگویند این پول را از کجا آورده است یا چگونه این مقدار زیاد مال دارد. حتی کسانی را که کمکهای اندکی انجام میدهند، مسخره میکنند و میگویند تو که خود محتاج هستی، چگونه کمک میکنی؟
این پژوهشگر تصریح کرد: قرآن کریم در رابطه با منافقان هشدار شدیدی داده است و میفرماید که حتی اگر برای آنان 70 بار نیز استغفار کنی، خداوند آنها را نخواهد بخشید. منافقانی که باعث میشوند دختران مؤمن که به حجاب خود پایبندند یا جوانانی که نماز، روزه و جهاد خیابانی انجام میدهند، مورد طعنه و مسخره قرار گیرند. این رفتارهای مسموم باعث میشود که مؤمنان در انجام وظایف خود دچار تردید شوند.
انتهای پیام