به گزارش ایکنا، حجتالاسلام والمسلمین سیدرضا مؤدب؛ استاد تمام دانشگاه قم، شامگاه 26 آبانماه در نشست علمی «آراء و اندیشههای دینی و قرآنی امام مجاهد شهید» که از سوی انجمن ایرانی مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی و با همکاری دبیرخانه همایش بینالمللی مکتب امام مجاهد شهید آیتالله العظمی خامنهای(قدّس اللّه نفسه الزّکیة) برگزار شد، با بیان اینکه ما در برابر قائد و امام شهید، تکالیفی بیش از آنچه تصور میشود داریم، گفت: ایشان تنها در حوزه قرآن و حدیث سرآمد نبودند، بلکه در دهها دانش و حوزه دیگر از جمله ادبیات فارسی، ادبیات عربی، کشورداری، علوم اجتماعی، حکومت و مباحث تفسیری و کلامی، شخصیتی بسیار متمایز و برجسته داشتند. اگرچه ما وجود جسمانی ایشان را به دست بدترین دشمنان اسلام، یعنی یهودیان و آمریکاییها، از دست دادیم، اما به حمد الهی، آثار و میراث علمی ایشان همچنان پابرجا و در دسترس است.
وی با بیان اینکه مکتب در معنای اصطلاحی، یک نظام فکری جامع است که فراتر از یک دانش یا تخصص صرف است، اظهار کرد: بسیاری از افراد، عالم و دانشمند هستند، اما برای آنان اصطلاح «مکتب» یا «مکتب فکری خاص» به کار نمیرود؛ زیرا تخصص صرف، تنها به معنای تسلط در یک یا چند جهت علمی است. اما کسی که صاحب مکتب است، دارای یک نظام فکری جامع است که تمامی دانشهای خود را به یکدیگر مرتبط میسازد و بر اساس آن، رفتار و معنای جهان را تبیین میکند.
مؤدب تصریح کرد: مکتب، در واقع همان جهانبینی و نظام ارزشی است که به یک جامعه، هویت میبخشد و منجر به تمدنسازی میشود؛ چه در قالب تمدن دینی، چه تمدن اسلامی و چه هر تمدن دیگری. به اعتقاد بسیاری از محققان، امام شهید ما صاحب یک «مکتب قرآنی» هستند؛ زیرا ایشان در طول سالیان پیش از انقلاب، در مشهد مقدس به تفسیر، مبارزات دینی و مطالعات حدیثی اشتغال داشتند و پس از آن، در ارائه دروس فقهی و اصولی برای طلاب و محققان، حقیقتاً منظومهای فکری، جامع، قوی و تمدنساز ارائه کردند.
استاد دانشگاه قم با بیان اینکه مکتب قرآنی امام شهید حاصل اجتهاد و برداشتی بسیار عمیق از آیات قرآن و روایات شریف است، اضافه کرد: آنچه مکتب قرآنی امام شهید را شکل داده است درآمیختن اجتهاد و برداشت عمیق از آیات و روایات با نگاه به تجربههای تاریخی است، بهویژه تجربههایی که ایشان پس از انقلاب و در جایگاه از بنیانگذاران و پیشتازان انقلاب اسلامی و سپس رهبری، به دست آوردهاند. افزون بر این، آگاهی از نیازهای انسان معاصر و مسائل امروز جامعه، در کنار مواجهه با مکاتب فکری معاصر این مکتب را در موقعیتی ممتاز قرار میدهد.
مؤدب تصریح کرد: امروز شناخت مبانی و اصول حاکم بر اندیشههای ایشان بیش از هر زمان دیگری برای پاسخگویی به مسائل و چالشهای پیش روی انقلاب اسلامی ضروری است. ایشان با همین مبانی و همین مکتب توانستند انقلاب اسلامی را در شرایط سخت و پس از حذف شخصیتهای بزرگ مسیر انقلاب هدایت کنند. بنابراین، مکتبی که میتواند چنین کارآمد و مؤثر باشد، شناخت آن ضروری است.
وی با بیان اینکه متأسفانه برخی از ما از مبانی فکری ایشان بهره کافی نداریم و حتی از بعضی ایدههای قرآنی و حدیثی ایشان درباره برخی آیات و احادیث کماطلاع هستیم، گفت: برخی نمیدانند که ایشان مفسر بودهاند، در حالی که آثار تفسیری ایشان درباره برخی سورهها منتشر شده است و ایشان نسبت به قرآن با نگاهی مجتهدانه برداشتها و اظهارنظرهایی دارند.
مفسر توانمند
وی تأکید کرد: میتوان گفت ایشان به لحاظ جایگاه حکومتی و رهبری، بهتر از بسیاری از مفسران بزرگ قرون پیشین توانستهاند آیات را تبیین کنند و آن را در جامعه به کار گیرند. به این جهت، این اندیشهها به یک عصر و دوران محدود نیست و شناخت آنها برای آینده نظام جمهوری اسلامی، برای آینده ایران قوی و برای آینده مباحث دینی و حکومتهای دینی بسیار ارزشمند است.
استاد دانشگاه قم با اشاره به اینکه مکتب امام شهید نمونه برجستهای از نظام چندبُعدی رشد و تعالی انسان است، اضافه کرد: نظامهای فکری گاهی یکبعدی هستند و همه ابعاد و نیازهای انسان را مطالعه یا تحلیل نمیکنند؛ اما دیدگاه تمدنساز ایشان نظامی است که به همه ابعاد رشد و تعالی انسان پرداخته است. نظامی که ایشان تبیین میکنند بر هماهنگی میان ساحت شناختی، معنوی، اخلاقی، اجتماعی، فرهنگی و دیگر ابعاد زندگی انسان نظر دارد.
وی افزود: ایمان و اخلاق، حکمت و بصیرت، خلاقیت، عدالتخواهی و روحیه مبارزاتی، همه در این نظام جای دارد و در مجموع، ترکیبی متوازن از ایشان میسازد که از ویژگیهای زندگی شخصیتهای نادر و اثرگذار است. ایشان از شمار اندیشمندان بزرگی است که توانستند میان عقلانیت علمی و روشمند با معنویت دینی پیوند برقرار کنند. در کنار این دو، اصلاحگری اجتماعی نیز جای دارد؛ همان جریانی که در دوران محاصره و در بازگشت به قرآن در برخی کشورهای عربی مطرح شد و ایشان آن را دید و درباره آن نظر دادهاند.
انسجام در مکتب فکری امام شهید
این قرآنپژوه با اشاره به انسجام درونی مکتب فکری امام شهید، بیان کرد: این انسجام از ایمان عمیق، حکمت نظری و تمرین عملی فضیلت برمیخیزد؛ چنین انسجامی نوعی سکینه و آرامش معرفتی و ثبات روانی پدید میآورد و انسان را قادر میسازد در شرایط دشوار بر پایه این مبانی، سنجیده و آرام و عاقلانه خود و جامعه خود را مدیریت کند و تصمیم بگیرد.
وی با اشاره به پیوند عرفان و معنویت با مسئولیت اجتماعی در مکتب امام شهید، اظهار کرد: محور دیگر این منظومه فکری، عرفان و معنویت است؛ همان عرفانی که عالمانی خاص چون علامه طباطبایی و آیتالله حسنزاده آملی از آن بهره داشتند و ایشان این عرفان و معنویت را با مسئولیت اجتماعی در آمیخت. خاطرات ایشان از قبل از انقلاب و اوایل آن نشان میدهد ایشان چگونه مسیر رشد و تعالی معنوی را پیمودهاند و پس از انقلاب به یکی از بزرگان انقلاب تبدیل شدند سپس در دوران ریاست جمهوری و در نهایت در دوران رهبری، مکتب فکریشان شکل گرفته است.
مؤدب بیان کرد: ایشان دارای تفکری منظومهای بودند که این منظومه فکری ریشه در معارف ناب اسلام محمدی(ص) داشت و ایشان آن را از استادان خود و از امام خمینی که از رهبران بزرگ جهان اسلام بود، فرا گرفته بودند و محور اصلی فهم مسائل، تحلیل رویدادها و تبیین موضوعات اساسی انقلاب، قرآن کریم بود.
احیاگر قرآن در عرصه اجتماعی
وی افزود: در روزگاری که بسیار کم به قرآن توجه میکردند و در حوزهها غالباً از احادیث و متون حدیثی بهره میبردند و در برخی دورهها قرآن بیشتر برای استخاره، ثواب و امور ظاهری به کار میرفت(هرچند اینها نیز ارزشمند است) ایشان بر پایه برداشتی که از بزرگان و استادان خود همچون علامه طباطبایی و امام خمینی داشتند، به منظومه فکری قرآن روی آوردند. در این نگاه، آیات قرآن تنها در تفسیر نظری به کار نمیآمد، بلکه مبنایی عملی برای اداره جامعه، تصمیمگیری و حل مسائل کشور بود.
استادتمام دانشگاه قم با بیان اینکه در مکتب فکری امام شهید، پیوند بسیار محکم و اساسی اندیشههای ایشان با مسائل روز جامعه برقرار است، گفت: در منظومه فکری ایشان، مباحث نظری از واقعیتهای جامعه جدا نیست و جامعه و اندیشهها پیوندی درهمتنیده دارند. این اندیشه به مسائل اساسی ملت ایران، ملت مسلمان، امت اسلامی و حتی انسان معاصر و جوامع غربی توجه داشته است؛ چنانکه پیامهای ایشان به جوانان اروپا و مراکز علمی دیگر از همین منظر صادر شد. ایشان با خلق مفاهیم و ادبیات جدید، کوشیدند راهکارهایی نو یا تکمیلکننده راهکارهای پیشین برای حل مسائل و اداره جامعه ارائه دهند؛ ویژگیای که بسیاری از دیدگاههای دیگر تنها به صورت نظری از آن سخن گفتهاند.
راهبرد ایران قوی و نظریه انسان 250 ساله
استاد دانشگاه قم با اشاره به راهبرد ایران قوی، اضافه کرد: از نگاه ایشان، ایران تنها یک پهنه جغرافیایی با شهرهایی مشخص نیست، هرچند این نیز ارزشمند است؛ بلکه سرزمینی با پیشینهای چند هزار ساله فرهنگی و از کشورهای مهم اسلامی است که باید با اتکا به ظرفیتهای داخلی، جایگاه شایسته خود را در جهان بیابد. بر همین اساس، راهبرد ایران قوی که در سخنرانیهای ایشان بهویژه در دهه اخیر مورد توجه بود، به یکی از مهمترین محورهای فکری ایشان تبدیل شد.
مؤدب تصریح کرد: راهبردی که بر پیوند هویت ملی ایران با ارزشهای دینی و اسلامی، حفظ تمامیت ارضی، تقویت توان بازدارندگی در برابر دشمن، پاسداشت زبان فارسی به عنوان زبان علمی آینده، توجه به همه اقوام و مذاهب، برجستهسازی ظرفیتها و افتخارات استانهای کشور و تقویت وحدت ملی استوار است و در این جهت توفیقات فراوانی به دست آوردند.
این قرآنپژوه با اشاره به نظریه انسان 250 ساله، گفت: شاید مهمترین بُعد اندیشه امام شهید، تبیین همین نظریه است. این نظریه با نگاهی نو به زندگی ائمه اطهار، حیات آنان را در گستره نزدیک به سه قرن، حرکتی واحد، منسجم و هدفمند برای تحقق اهداف الهی میبیند. در این چارچوب، مأموریت اصلی امامان معصوم در این 250 سال تبیین صحیح دین و تطبیق آن با نیازهای جامعه، و رهبری سیاسی جامعه بوده است و این مسئله بعد از غیبت بر عهده عالمان شایسته است.
وی در پایان با اشاره به توکل بالای رهبر شهید، افزود: انسان در مواجهه با مشکلات و سختیها، همواره دچار ترس و نومیدی میشود اما در کلام ایشان، معیت الهی به شکلی بسیار عمیق و پرمعنا تبیین شده است. ایشان به عبارت «قَالَ لَا تَخَافَا ۖ إِنَّنِي مَعَكُمَا أَسْمَعُ وَأَرَىٰ» (میشنوم و میبینم) تکیه کردند که نشاندهنده آن است که خداوند با تمام وجود با بندگانش همراه است، بر آنها نظاره میکند و به دعاها و سختیهایشان توجه دارد.