نظرات موافق و مخالف افراد صاحبنظر درباره موضوع ترویج «حفظ قرآن» با هدف تبیین و نقد درونگفتمانی در سه میزگرد با عنوان کلی «از مطالبه تا تحقق؛ الزامات تربیت ۱۰ میلیون حافظ قرآن» مطرح و به تدریج از طریق سایت و شبکههای اجتماعی ایکنا منتشر میشود.
در میزگرد دوم با عنوان «آیا کیفیت محفوظات حفاظ در ترویج حفظ قرآن مورد نظر است؟» محمدمهدی بحرالعلوم دبیر ستاد راهبری طرح ملی حفظ قرآن به عنوان کارشناسمجری با حجتالاسلام والمسلمین محمدصادق حقشناس حافظ قرآن و مسئول مؤسسه قرآنپژوهان و همچنین معتز آقایی حافظ بینالمللی و عضو شورای ارزیابی حافظان قرآن به گفتوگو پرداخته است که بخش دوم آن از نظر میگذرد:
بخش نخست میزگرد | کمیت و کیفیت حفاظ قرآن؛ تقابل یا همافزایی
حجتالاسلام حقشناس: ما دایره حفظ را آنقدر محدود کردیم که فکر میکنیم حافظ یعنی کسی که وقتی هر پرسشی از او میکنیم، او بدون هیچ اشتباهی باید به آنها جواب دهد در صورتی که اینگونه نیست و لذا سؤالی که پرسیده میشود این است که مگر حفظ قرآن تنها برای تحقق این امر بوده است؟
در فرایند حفظ، 14 اتفاق میافتد که همه آنها کیفی است؛ وقتی یک نفر فرایند حفظ را تا آخرین جزء به طور کامل انجام میدهد؛ حتی اگر قرآن را کنار بگذارد باز هم آن 14 اتفاق کیفی برای او افتاده است. به همین دلیل است که اعتقاد دارم کمیت و کیفیت در این مقوله همراه هم هستند و اگر در موارد معدودی و مثلاً 10 درصد همپوشانی نداشته باشد، اما در بالغ بر 90 درصد همپوشانی دارد.
نخستین اتفاقی که در این مسیر میافتد، انس با قرآن است، چراکه یک نفر وقتی یک دور قرآن را حفظ میکند، البته بستگی دارد چه بازه زمانی را به این منظور اختصاص داده باشد که معمولاً بین چهار تا هشت هزار ساعت وقت صرف آن میشود. این امر خود به انس با قرآن منجر خواهد شد.
دومین اتفاق قرائت قرآن است. قرائت قرآن اتفاق بزرگی است که اثر وضعی دارد و میزان کمی قرائت هر چه افزایش پیدا کند، نقل به مضمون فرمایش پیامبر(ص) موجب میشود، کلام خداوند با گوشت و خون او عجین شود.
بحرالعلوم: همه این حرفها درست؛ حفظ قرآن چنین تأثیرات مثبت و کیفی را بر روی حافظ قرآن میگذارد، اما پیش از ورود شما دو کارشناس به این مقوله و نگاه تخصصی به آن باید دید که عرف جامعه از چه منظری به این مقوله مینگرد؟ تلقی جامعه از حافظ قرآن یک تصور و توقعی در اوج کیفیت و بدون خطا در ارائه محفوظاتشان است.
حجتالاسلام حقشناس: ما به دنبال آن هدایتپذیری فرد و تأثیر قرآن بر روی فرد هستیم؛ تأثیری که بتواند در همه مناسبات زندگی فردی و اجتماعی ورود کند و به این واسطه شاهد رشد جامعه باشیم. اگر مردم جامعه انتظاری غیر از این از فرایندی همچون حفظ قرآن دارند، دلیلش آن است که با دیدگاه ارشادی پیامبر(ص) آشنا نیستند؛ همچنانکه گفته شد [در بخش نخست گفتوگو] نظر آنها درباره مسجد با نظر پیامبر(ص) مخالف است. شخصاً از بسیاری از افراد این پرسش را داشتم که دلیل ساخت مسجد را بازگو کنند و همگی گفتند برای برپا داشتن نماز در حالی که چون با آیات و روایات آشنایی کامل را ندارند، هیچکدام از آنها نگفتند که اساساً مسجد برای آموزش قرآن است.
سومین اتفاق در این مسیر اصلاح روخوانی و روانخوانی فرد است؛ این امر همان مقولهای است که آموزش و پرورش طی 12 سال تحصیلی به دنبال تحقق آن بود، اما سرآخر با این امر مواجهیم که 90 درصد دانشآموزان فاقد توانایی در زمینه روخوانی قرآن هستند، اما در سایه حفظ و نشر و گسترش آن شاهد هستیم که مشکل روخوانی و روانخوانی قرآن نیز رفع خواهد شد.
اما چهارمین اتفاق کیفی در مسیر حفظ که بسیار مهم است، ترجمه است و فردی که یک دور، قرآن را با استفاده از روشهای اصولی حفظ کرده باشد، حداقل بین 80 تا 90 درصد ترجمه قرآن را نیز فراگرفته است.
از آنجایی که اینجانب تحصیلاتم مرتبط با علوم قرآنی است و مدرک دکترا در این زمینه را نیز دارا هستم در مقطعی شاهد بودم که دوستان مسئول برای دانشجویان کارشناسیارشد رشته علوم قرآن و حدیث، رشته روخوانی و روانخوانی را منظور کردهاند! ابتدا به این امر اعتراض داشتم، چرا که تصور میکردم دانشجویانی در این سطح نیاز به گذراندن چنین واحدی را ندارند، اما متأسفانه در عمل شاهد بودم اکثریت آنها فاقد این توانایی بودند. کسی که حافظ قرآن میشود علاوه بر برطرف شدن مشکل روخوانی و روانخوانی؛ در زمینه ترجمه نیز به تبحری در حد فضلای طلاب میرسند؛ منظور طلابی است که حداقل 10 سال مشغول خواندن دروس حوزوی بودند وگرنه که طلاب سطوح پایین با ترجمه تنها در حد عادی آشنا هستند.
پنجمین اتفاق کیفی در مسیر ترجمه موضوع مفاهیم است؛ حافظ قرآن با مفاهیم عمده قرآن آشناست و ششمین گام نیز حفظ موضوعی است. از نزدیک با برخی از دوستانی که در مسیر حفظ قرآن قرار گرفتهاند، شاهد بودم که آنها در جلسات خودشان و حتی در محاوراتشان، مثلاً در یک بحث یکساعته به 40 تا 50 آیه استناد میکنند.
تسلط بر نکات تفسیری از دیگر دستاوردهایی است که حافظ به آن نایل میشود و نکته حائز اهمیت آن است که تسلط آنها بر روی نکات تفسیری خیلی خاص است و مثلاً متوجه این موضوع میشوند که هر کجای از قرآن که واژه «کذلک» آمده است، خداوند در آن فراز به یکی از قوانین قرآنی اشاره داشته است.
نکته هشتم، تسلط بر قصص قرآنی است؛ ما حتی وقتی در میان برخی از افراد جامعه قرآنی هستیم لزوماً آنها تسلط به بسیاری از وقایع و قصص قرآن ندارند، اما حافظ قرآن اگر 10 سال پیش حفظ کرده و حتی بخشی از آن را نیز از یاد برده باشد، اما کامل وقایع قرآنی را بیان میکند.
نهمین مزیت و اتفاق مهم، دوستان قرآنی است. بسیاری از روانشناسان میگویند: «بگو با چه افرادی زیستی تا بگویم که کیستی؟» اگر حتی در مورد شخصیت خود فرد اطلاعاتی در اختیار نداشته باشیم اما با شناخت پنج نفر از دوستان حلقه اول میتوان به شخصیت خود فرد و سایر دوستان در حلقههای بعدی پی برد. فرد حافظ قطعاً با حلقهای از دوستان قرآنی یعنی افرادی که دائماً با کلام وحی حشر و نشر دارند، در ارتباط است که در زندگی او بسیار اثرگذارند.
مورد دهم، بحث معلمان قرآن است. اگر هر کسی پنج آیتم را داشته باشد، شخصیت او کامل شکل گرفته است، اینکه چه کتابی میخواند؟ دوستان او چه کسانی هستند؟ معلم او کیست؟ و اینکه آیا لقمه حلال خورده یا خیر؟ طبیعی است که فردی که در راه آموزش و حفظ قرار میگیرد، قطعاً حساسیت ویژهای روی رزق حلال داشته باشند.
نکته یازدهم وجهه قرآنی است که او به آن دست پیدا میکند؛ فرد حافظ به جهت انس دائمی با قرآن به عنوان فردی قرآنی شناخته شده و هیچگاه میان او و قرآن فاصلهای ایجاد نمیشود و همواره خود را در مواجهه با تشعشعات نورانی و کنف حمایت قرآن میبیند.
دوازدهمین اتفاق اشتغال قرآنی است یعنی اغلب آنها به مشاغلی روی میآورند که بنمایه قرآنی دارد و اگر حتی معلم قرآن نشوند و در دستگاههای اجرایی و دولتی مشغول باشند، حوزه خدمتی آنها حوزههای فرهنگی و قرآنی است.
خانواده قرآنی را باید به عنوان سیزدهمین اتفاق مهم و مثبت برشمرد که در مسیر حفظ قرآن برای افراد پیش میآید. این فرایند در زندگی شخصی و خانوادگی آنها نیز اثر گذاشته و به دنبال اختیار زوجی هستند که او نیز پیشینه قرآنی داشته باشد و حتی فرزندان خود را نیز در مسیری هدایت میکنند تا آنها نیز در این مسیر گام برداشته و در حوزههای مختلف تربیت شوند.
مورد آخر بینش قرآنی است. باورهایشان همگی قرآنی یا مُلهم از قرآن است؛ براین اساس باید گفت که موضوع کیفیت در امر حفظ تنها نظارتی کیفی بر امور فنی و محفوظات حافظ قرآن نیست، بلکه این روند را باید فرایندی دید که منجر به تغییر و تحول افراد در این مسیر میشود.
توجه به کمیت در کنار کیفیت حفظ قرآن، ناخودآگاه بر روی سیاستگذاری در این مسیر نیز اثر خواهد گذاشت و اگر هر زمان در مورد حفظ قرآن صحبت میکنیم تنها این تمرکز را بر روی کیفیت حافظ قرآن بگذاریم، مسیر اشتباهی را طی خواهیم کرد. تصور کنید که مثلاً در حال حاضر اگر 100 هزار حافظ داشته باشیم، 50 تن از آنها چهرههای درجه یک و ممتاز در میان آنها هستند، اما اگر این میزان طبق گفته رهبر شهید به 10 میلیون حافظ ارتقا پیدا کند چه میزان قابل توجهی از حافظان درجه یک را در اختیار خواهیم داشت و لذا هیچگاه کمیت را نباید معارض با کیفیت دانست.
ادامه دارد...
انتهای پیام