جمعیت هلالاحمر این اصول را برای آموزش عمومی ارائه کرده است که خبرگزاری ایکنا با هدف ارتقای توانمندی مردم در مواجهه با حملات هوایی باز نشر میکند.
چشمها حساسترین عضو بدن در برابر موج انفجار و ذرات معلق هستند. در مواجهه با مصدومیت چشمی، بزرگترین اصل این است: «هر چه کمتر دست بزنید، شانس بینایی بیشتر است».
۱. شناسایی نوع آسیب. آسیب سطحی: سوزش، قرمزی و احساس وجود شن در چشم (ناشی از گرد و غبار). آسیب نفوذی (خطرناک): وجود ترکش در چشم، خونریزی داخل کره چشم، یا تغییر شکل مردمک.
۲. قانون طلایی: هرگز چشم را نمالید. در لحظه انفجار، اولین واکنش مصدوم مالیدن چشمهاست. این کار باعث میشود ذرات ریز شیشه یا خاک، قرنیه را مثل چاقو ببرند. دستهای مصدوم را بگیرید و او را آرام کنید.
۳. برخورد با جسم خارجی (ترکش در چشم). هرگز سعی نکنید جسمی که وارد کره چشم شده را خارج کنید. هرگز چشم را با آب نشویید: اگر احتمال میدهید دیواره چشم سوراخ شده باشد، شستشو با آب باعث ورود آلودگی به داخل کره چشم و تخلیه مایع حیاتی چشم میشود.
۴. محافظت و پوشاندن (تکنیک فنجان) - هدف ما این است که هیچ فشاری به چشم وارد نشود. یک لیوان یکبار مصرف، کاغذ مخروطی شده یا یک محافظ سفت (Eye Shield) روی چشم بگذارید (به طوری که لبههای محافظ روی استخوان ابرو و گونه قرار گیرد و با خودِ چشم تماس نداشته باشد). محافظ را با چسب روی صورت محکم کنید.
نکته حیاتی: طبق استانداردهای جدید، اگر امکان دارد، هر دو چشم را بپوشانید (حتی اگر یکی سالم است). چون حرکت چشم سالم باعث حرکت همزمان چشم آسیبدیده زیر پانسمان میشود و آسیب را بیشتر میکند.
۵. شستشو فقط برای مواد شیمیایی. فقط و فقط اگر مطمئن هستید ماده شیمیایی یا اسیدی به چشم پاشیده و زخمی (ترکش) وجود ندارد، چشم را با آب تمیز و ولرم به مدت حداقل ۱۵ دقیقه از سمت بینی به سمت گوش بشویید.
۶. وضعیت مصدوم. مصدوم را در وضعیت نیمهنشسته (زاویه ۴۵ درجه) قرار دهید. این کار فشار داخل چشم را کاهش میدهد و از خونریزی بیشتر جلوگیری میکند. به مصدوم بگویید از سرفه کردن، عطسه زدن یا زور زدن خودداری کند، زیرا فشار ناگهانی میتواند باعث تخلیه محتویات چشم شود.
۷. استفاده از مسکن. اگر مصدوم درد شدیدی دارد، از مسکنهای خوراکی استفاده کنید، اما از ریختن هرگونه قطره چشم، پماد یا مواد ضدعفونیکننده داخل چشم جداً خودداری کنید.
یادآوری حیاتی: در آسیبهای چشمی، شما جراح نیستید. وظیفه شما فقط این است که چشم را در برابر فشار و آلودگی بیشتر «قرنطینه» کنید و مصدوم را سریعاً به متخصص چشم برسانید.
در حوادث انفجاری، ضربات شدید یا سقوط از ارتفاع، همیشه فرض را بر این بگذارید که ستون فقرات مصدوم آسیب دیده است، مگر اینکه خلاف آن ثابت شود. جابهجایی نادرست در این شرایط، میتواند یک آسیب جزئی را به قطع نخاع همیشگی تبدیل کند.
۱. نشانههای مشکوک به آسیب نخاعی
اگر مصدوم یکی از این حالات را دارد، ستون فقرات او در خطر است:
درد شدید در ناحیه گردن یا کمر.
بیحسی، گزگز یا احساس مورمور شدن در دستها یا پاها.
عدم توانایی در حرکت دادن انگشتان دست یا پا.
ضعف ناگهانی یا فلج شدن اندامها.
شکل غیرطبیعی و پیچخورده در گردن یا پشت.
۲. قانون طلایی: مصدوم را تکان ندهید
تنها در صورتی مصدوم را جابهجا کنید که ماندن در آن مکان باعث مرگ فوری او شود (مثلاً نشت گاز، خطر ریزش مجدد یا آتشسوزی).
اگر مجبور به جابهجایی هستید، باید سر، گردن و تنه مصدوم را مانند یک «تنه درخت» و در یک خط مستقیم جابهجا کنید.
۳. تثبیت دستی گردن (Manual Stabilization)
پشت سر مصدوم بنشینید و با هر دو دست، دو طرف صورت و گوشهای او را بگیرید تا سر او کوچکترین حرکتی به طرفین یا بالا و پایین نداشته باشد.
از مصدوم بخواهید به هیچ وجه سرش را برای پاسخ دادن به شما نچرخاند.
۴. ساخت گردنبند اضطراری
اگر گردنبند طبی (C-Collar) ندارید، از یک حوله ضخیم، روزنامه لوله شده یا یک قطعه لباس که دور گردن پیچیده شده استفاده کنید تا فضای بین شانه و چانه پر شود.
هشدار: گردنبند نباید آنقدر سفت باشد که راه نفس یا رگهای گردن را ببندد.
۵. تکنیک چرخش یکپارچه (Log Roll)
اگر لازم است مصدوم را روی برانکارد بگذارید یا زیر او را چک کنید:
حداقل به ۳ یا ۴ نفر نیاز دارید.
یک نفر فقط مسئول نگه داشتن سر و گردن است و فرمانِ چرخش را او صادر میکند.
بقیه افراد بدن مصدوم را همزمان و هماهنگ میچرخانند تا ستون فقرات هیچ تابی نخورد.
۶. مدیریت کلاه ایمنی (در مورد موتورسواران)
اگر مصدوم کلاه ایمنی (کاسکت) دارد، آن را خارج نکنید. مگر اینکه راه هوایی او بسته باشد و نتواند نفس بکشد. خارج کردن کلاه ایمنی توسط افراد غیرحرفهای، بیشترین آمار قطع نخاع گردنی را دارد.
۷. کنترل علائم حیاتی
آسیبهای نخاعی بالا (گردن) میتواند باعث ایست تنفسی شود. مدام تنفس مصدوم را چک کنید. اگر مصدوم استفراغ کرد، باید تمام بدن او را به صورت یکپارچه (Log Roll) به پهلو بچرخانید تا خفه نشود.
یادآوری حیاتی: در نجات مصدوم، سرعت همیشه اولویت نیست؛ گاهی «آرامش و تثبیت» بسیار حیاتیتر از انتقال سریع است. هرگز اجازه ندهید افراد غیرمتخصص برای کمک کردن، مصدوم را از زیر بغل یا پاها کشیده و بلند کنند.
صدای شدید ناشی از حمله هوایی، میتواند به گوشها آسیب بزند. گوشها در زمان انفجار بسیار آسیبپذیر هستند. برای کاهش خطر و حفظ شنوایی، نکات زیر را رعایت کنید:
کمی خم شوید تا سر و بدن در برابر موج انفجار محافظت شوند.
گوشها را با دست یا ساعد بپوشانید تا شدت صدا کاهش یابد.
دهان خود را کمیباز نگه دارید تا فشار موج صوتی کمتر به گوشها وارد شود.
در جای امن و دور از پنجرهها یا شیشهها بمانید تا هم موج انفجار و هم خطر شکستگی شیشهها آسیب نرساند.
در صورت امکان، از گوشگیر یا پنبه مرطوب برای محافظت بیشتر استفاده کنید.
پس از انفجار، در صورت احساس درد یا کاهش شنوایی، سریعاً به مراکز درمانی مراجعه کنید.