حق‌پذیری؛ راهکار عقل برای رفع درگیری‌ها + فیلم

اسلام دین اعتدال است و پیامبر اسلام(ص) برای احیای مکارم اخلاقی مبعوث شده‌اند. پس چرا شاهد تندروی‌ها، کندروی‌ها و رفتارهای ضد اخلاقی و حتی ضد انسانی به نام دین اسلام در جامعه هستیم و هر کس با برداشتی از دین، دیگران را به بی‌دینی متهم می‌کند؟ چگونه می‌توان به اصل اسلام و دستورات اسلامی دست یافت و مسلمانی مؤمن و متعادل شد؟

برای دست یافتن به پاسخ این سؤال‌ها، مسعود اسماعیلی، پژوهشگر حوزه تربیت دینی، کتابی با عنوان «مؤمن متعادل و تربیت متعادل» را به رشته تحریر درآورده است و طی درس‌گفتارهایی، با محور قرار دادن مطالب این کتاب، تشریح می‌کند که چگونه می‌توان مؤمنی متعادل، همان‌طور که اسلام ناب محمدی مدنظر دارد، بود.

در ادامه، قسمت سی‌ام این مجموعه با موضوع «ثمرات حق‌پذیری» را با هم می‌بینیم و می‌خوانیم.

حق‌پذیری آثار و ثمرات فوق‌العاده‌ای دارد که برخی از آنها را برای شما می‌خوانم؛  این مطالب حاصل پژوهش‌هایی است که از آیات و روایات استخراج شده است. حق‌محوری مایه رفع اختلاف است؛ چرا در خانه‌ها، شرکت‌ها، مؤسسات و ... دعوا پیش‌ می‌آید؟ اختلاف‌های جدی در بین ما وجود دارد چون یک طرف حق است و یک طرف «من»؛ و تکبر اجازه نمی‌دهد که «من» زیر بار حرف حق بروم.

اگر در خانه‌ای به جای پدرسالاری، مادرسالاری و فرزندسالاری، حق‌سالاری باشد و همه خودشان را مطیع حق بدانند، دعوا و اختلاف به حداقل می‌رسد و از بین می‌رود. اصول اخلاقی بنیادین مثل انصاف و عدل از ثمرات حق‌پذیری است. دنباله‌روی از حق، عقل را کامل می‌کند؛ این سخن جمله‌ای از حضرت سیدالشهدا(ع) است. حق‌پذیری بهره‌مندی از عقل را تقویت می‌کند. برخی سؤال می‌کنند چه می‌توان کرد تا عقل زیاد شود؟ در پاسخ باید گفت هر آنچه می‌فهمی را عمل کن؛ «إِذَا عَلِمْتُمْ فَاعْمَلُوا،».

اما متأسفانه در بسیاری از موارد ما مطالب حق را می‌شنویم اما به آنها عمل نمی‌کنیم و به روال قبل کارهایمان را ادامه می‌دهیم.

خدا رحمت کند یکی از اساتید که علامه بزرگواری بودند، در دیدارهایشان برگه‌ای به حاضران می‌دادند که شامل جملات حکمت‌آمیز بود و از آنها می‌خواستند آن برگه را بخوانند و بعد از خواندن مطالب، به آنها می‌گفتند حال که این مطالب را خواندید باید با قبل از خودتان تفاوت کنید؛ اگر این حرف‌ها حق بود، باید آنها را بپذیرید و به آنها عمل کنید و یا اینکه بگویید این حرف‌ها حق نیست و من را رد کنید، اما اگر حق است باید تغییر کنید.

اصلاً بیایید همگی تغییر کنیم و عوض شویم؛ عجیب است که بسیاری از ما همانطور که اکنون هستیم، 10 سال و 20 سال بعد هم همین‌گونه هستیم و اگر کسی از ما فیلم بگیرد، می‌بیند که ما همان آدم چند سال قبل هستیم، حق‌پذیرتر نشده‌ایم، متواضع‌تر نشده‌ایم.

فرموده‌اند: عمل به حق رحمت الهی را جلب می‌کند؛ تسلیم حق بودن و صاحب حق را اطاعت کردن باعث نیکوکار شدن می‌شود؛ مردمان به عامل به حق متمایل هستند؛ آسان شدن سختی‌ها و دست‌یافتن به دوردست‌ها با حق‌پذیری امکان پذیر است.

اما چه موانعی برای حق‌پذیری وجود دارد؟ در آیه 26 سوره «ص» فرموده‌اند: «يَا دَاوُودُ إِنَّا جَعَلْنَاكَ خَلِيفَةً فِي الْأَرْضِ فَاحْكُمْ بَيْنَ النَّاسِ بِالْحَقِّ وَلَا تَتَّبِعِ الْهَوَى فَيُضِلَّكَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ إِنَّ الَّذِينَ يَضِلُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ لَهُمْ عَذَابٌ شَدِيدٌ بِمَا نَسُوا يَوْمَ الْحِسَابِ؛ اى داوود ما تو را در زمين خليفه [و جانشين] گردانيديم پس ميان مردم به حق داورى كن و زنهار از هوس پيروى مكن كه تو را از راه خدا به در كند در حقيقت كسانى كه از راه خدا به در مى‌‏روند به [سزاى] آنكه روز حساب را فراموش كرده‏‌اند عذابى سخت‏ خواهند داشت».

بالاترین مانع حق‌پذیری براساس مدل و ساختاری که از ابتدای بحث داشتیم و براساس فرمایش قرآن، پیروی از هوای نفس است. در کلام دیگری از امیرالمومنین علی(ع) آمده است که: بسیار بر شما هراسان هستم مثل پدری که نگران فرزند خودش است که آرزوهای دراز و تبعیت از هوای نفس داشته باشید. آرزوهای دراز موجب می‌شود مرگ، قبر، آخرت و قیامت را فراموش کنید و تبعیت از هوا کارش این است که شما را از حق دور می‌کند.

اگر کار عقل این است که حق را می‌فهمد، هوا کارش این است که از حق می‌گریزد و نمی‌خواهد از حق تبعیت و اطاعت کند.

خداوند ما را تابع هوای نفس قرار ندهد و مطیع حق قرار دهد؛ عاقبت شما به خیر.