در پرتو آیات مهدوی/ ۱۷
قرآن کریم صرفاً کتاب هدایت به‌واسطه احکام نیست؛ در پرتو روایات اهل بیت(ع)، افق‌های تازه‌ای از معارف آن، از جمله حقیقت ولایت و مهدویت آشکار می‌شود. بسیاری از آیات قرآن در تفسیر و تأویل معصومان(ع)، با وجود مقدس حضرت ولی عصر(عج) پیوند یافته‌اند و تصویری عمیق‌تر از فرهنگ انتظار ارائه می‌کنند. خبرنگار ایکنا از اصفهان در سلسله‌گفت‌وگوهای «در پرتو آیات مهدوی» با علی‌اکبر توحیدیان پژوهشگر قرآن، این آیات و روایات را از ابتدای قرآن، جزءبه‌جزء بررسی می‌کند تا نسبت قرآن با آخرین حجت الهی، روشن‌تر و دقیق‌تر تبیین شود.
ایکنا ـ در شماره پیشین، درباره آیه ۲۵۷ سوره مبارکه «بقره» و تصویر آن از ولایت الهی صحبت کردیم. تبیین مفهوم «ولی‌الله» در این آیه را ادامه دهید.
یکی از نام‌های خداوند، «مؤمن» است. همان‌گونه که در قرآن کریم، در آیه ۲۳ سوره مبارکه «حشر»، نام «المؤمن» را در شمار اسماء الهی می‌بینیم: «هُوَ اللَّهُ الَّذِي لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ الْمَلِكُ الْقُدُّوسُ السَّلَامُ الْمُؤْمِنُ الْمُهَيْمِنُ الْعَزِيزُ الْجَبَّارُ الْمُتَكَبِّرُ سُبْحَانَ اللَّهِ عَمَّا يُشْرِكُونَ؛ اوست خداوندی که معبودی جز او نیست؛ فرمانروای مطلق، پاک از هر عیب، «ایمنی‌بخش»، نگهبان، شکست‌ناپذیر، چیره و بزرگ‌منش است. خداوند از آنچه شریک او قرار می‌دهند، منزه است.»
بیشتر بخوانید:
- پیوند شفاعت، ولایت و عروةالوثقی در قرآن کریم
- پیوند آیت‌الکرسی با ولایت و شناخت حجت الهی
- ایمان و شایستگی، معیار همراهی با جبهه حق است
- درس‌های ماجرای طالوت و جالوت برای منتظران ظهور
- رجعت در قرآن و روایات؛ شواهد قرآنی و دیدگاه علمای شیعه
- رجعت؛ حلقه‌ای میان ظهور و قیامت
- انتظار واقعی؛ از خودسازی تا زمینه‌سازی برای حاکمیت حق
- انتظار در میدان آزمون؛ حفظ ایمان در سختی‌ها
- انتظار بدون استقامت معنا ندارد
- یاران حضرت مهدی(عج)؛ از اجتماع ۳۱۳ نفر تا برخورداری از بصیرت و فراست
با توجه به این نکته، در حدیث یادشده، یکی از الفاظ مؤمن به خداوند و دیگری به ولی‌الله منتسب می‌شود. ولیّ‌الله کسی است که از خودمحوری و ادعای استقلال در اراده و اختیار عبور کرده، همه شئون وجودی خود را در مسیر بندگی خداوند قرار داده و در مقام قرب، به قرابت کامل رسیده است.
گفتیم که مصادیق کامل این مقام، حضرات معصومین(ع) هستند و حضرت مهدی(عج) نیز ولیّ‌الله اعظم به‌شمار می‌روند. در این نگاه عرفانی، مقام ولایت با مفهوم «مرآتیّت» توضیح داده می‌شود؛ یعنی انسان در مقام فناء فی‌الله، از خودبینی عبور می‌کند و در پرتو عنایت الهی به بقای بالله می‌رسد. قرآن کریم می‌فرماید: «وَيَبْقَىٰ وَجْهُ رَبِّكَ ذُو الْجَلَالِ وَالْإِكْرَامِ؛ و وجه پروردگارت، صاحب جلال و بزرگواری باقی می‌ماند.»
ایکنا ـ آیا عنوان آیت‌الکرسی صرفاً به آیه ۲۵۵ سوره مبارکه «بقره» اختصاص دارد یا آیات بعدی را نیز دربرمی‌گیرد؟ محور مشترک این سه آیه چیست؟
از نظر وجه تسمیه، نام آیت‌الکرسی به‌دلیل وجود واژه «کُرْسِيُّهُ» در آیه ۲۵۵ سوره مبارکه «بقره»، به‌طور دقیق بر همین آیه اطلاق می‌شود؛ بسیاری از بزرگان مانند علامه طباطبایی(ره) نیز به آن قائل‌اند. با این حال، در کاربرد عمومی و رایج، عنوان آیت‌الکرسی برای مجموعه آیات ۲۵۵، ۲۵۶ و ۲۵۷ این سوره به‌کار می‌رود.
با توجه به پیوند معنایی این سه آیه، می‌توان آن‌ها را در یک منظومه معرفتی بررسی کرد، زیرا محور مشترک هر سه، ولایت الهی است. آیه نخست با توحید و نفی هر گونه معبود مستقل آغاز می‌شود: «اللَّهُ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ»؛ حیات و قیومیت او، نفی خواب و سستی از ساحت الهی، مالکیت مطلق خداوند بر آفرینش، شفاعت به اذن الله، علم فراگیر او، گستردگی کرسی و نگهداری آسمان‌ها و زمین را بیان می‌کند و با دو وصف «العَلِيّ» و «العَظِيم» پایان می‌یابد.
آیه دوم پس از تأکید بر نبود اجبار در دین و روشن‌‌شدن راه هدایت از گمراهی، کفر به طاغوت و ایمان به خداوند را مطرح می‌کند و تمسک به عروةالوثقی را دستاویزی استوار و گسست‌ناپذیر می‌داند؛ آیه نیز با دو وصف «السَّمِيع» و «العَلِيم» پایان می‌یابد.
آیه سوم، ولایت خداوند بر مؤمنان و بیرون‌‌بردن آنان از تاریکی‌ها به سوی نور را در برابر ولایت طاغوت بر کافران و سوق‌‌دادن آنان از نور به سوی تاریکی‌ها قرار می‌دهد.
بنابراین، از توحید و مالکیت مطلق خداوند تا شفاعت به اذن او، از عروةالوثقی و ولایت تا خروج مؤمنان از ظلمت به نور، همه در منظومه ولایت الهی معنا پیدا می‌کنند. در این نگاه، سه آیه از نظر معنا و مفهوم پیوندی عمیق و وثیق دارند و می‌توان آن‌ها را با یکدیگر قرائت کرد.
بنابراین، ما هم توصیه می‌کنیم هنگام قرائت آیت‌الکرسی، هر سه آیه ۲۵۵، ۲۵۶ و ۲۵۷ سوره مبارکه «بقره» را با هم بخوانیم و در کنار توجه به معارف توحیدی و ولایی آن‌ها، فرج مولای‌مان حضرت مهدی(عج) و تحقق ظهور موفورالسرور آن حضرت را از خداوند سبحان طلب کنیم.
ایکنا ـ و سخن پایانی.
نکته‌ای ذوقی هم در رابطه با آیت‌الکرسی وجود دارد. شماره آیات ۲۵۵ و ۲۵۶ سوره مبارکه «بقره» با سال تولد امام زمان(عج) مطابق است، چون نوشته‌اند آن حضرت در نیمه ماه شعبان سال ۲۵۵ یا ۲۵۶ قمری به دنیا آمده‌اند.
انتهای پیام