نشانه خردورزی تواضع نسبت به حق است + فیلم

اسلام دین اعتدال است و پیامبر اسلام(ص) برای احیای مکارم اخلاقی مبعوث شده‌اند. پس چرا شاهد تندروی‌ها، کندروی‌ها و رفتارهای ضد اخلاقی و حتی ضد انسانی به نام دین اسلام در جامعه هستیم و هر کس با برداشتی از دین، دیگران را به بی‌دینی متهم می‌کند؟ چگونه می‌توان به اصل اسلام و دستورات اسلامی دست یافت و مسلمانی مؤمن و متعادل شد؟

برای دست یافتن به پاسخ این سؤال‌ها، مسعود اسماعیلی، پژوهشگر حوزه تربیت دینی، کتابی با عنوان «مؤمن متعادل و تربیت متعادل» را به رشته تحریر درآورده است و طی درس‌گفتارهایی، با محور قرار دادن مطالب این کتاب، تشریح می‌کند که چگونه می‌توان مؤمنی متعادل، همان‌طور که اسلام ناب محمدی مدنظر دارد، بود.

در ادامه، قسمت بیست و نهم این مجموعه با موضوع «اسلام و تواضع» را با هم می‌بینیم و می‌خوانیم.

اسلام یعنی چه؟ حضرت علی(ع) تعریفی از اسلام مطرح کرده‌اند که بسیار زیباست؛ ایشان فرموده‌اند: قبل از من و بعد از من کسی اینطور اسلام را تعریف نکرده است؛ «ألْإِسْلامُ هُوَ التَّسْلِيمُ؛ اسلام همان تسليم است»؛ قرآن نیز فرموده‌ است: «إِنَّ الدِّينَ عِنْدَ اللَّهِ الْإِسْلَامُ؛‌ مسلماً دینِ [واقعی که همه پیامبرانْ مُبلّغ آن بودند] نزد خدا، اسلام است». (آیه 19 سوره آل‌عمران)

اما مفهوم این حدیث و آیه چیست؟ اسلام یعنی تسلیم در برابر خدا. پس گمان می‌کنم بتوانیم بگوییم و اثبات کنیم که اسلام یعنی تسلیم در برابر عقل. باید در برابر هر حقی خاضع باشیم. حق از  2=1+1 شروع می‌شود، یعنی اگر بگوییم 3=1+1 باطل است. حق از این مسئله ساده ریاضی شروع می‌شود و می‌رسد به حقی که خود حضرت حق بر ما دارند؛ خود حضرت حق یعنی خدای متعال کارش و وجودش منزه از باطل است.

پس اسلام یعنی هر تسلیمی از من در برابر حق ببینید، من آنجا مسلمانی کرده‌ام. وقتی لحظات تسلیم من در برابر حق زیاد می‌شود، من مسلمان واقعی‌تری خواهم بود.

اگر بگوییم اسلام یعنی تسلیم در برابر حق، سخن به گزافه نگفته‌ایم. این تعریف زیبایی از اسلام است یعنی من هر جا حتی اگر کودک کوچکی حرف درستی بگوید، آن را بپذیرم. متأسفانه در بسیاری از مواقع ما با تعصب رفتار می‌کنیم و سخن کسانی که دوست داریم را پذیرفته و درست تعبیر می‌کنیم ولو اینکه در اصل غلط باشد و سخن کسانی که از آنها بدمان می‌آید را نمی‌پذیریم ولو اینکه درست گفته باشند.

بدون اینکه ببینیم چه کسی سخن می‌گوید، باید حرف افراد را گوش کنیم؛ اگر حرف فرد درست است ولو اینکه با خواهش‌های نفسانی و نظر ما هماهنگ نباشد، باید بپذیریم و آنجا که تسلیم حق شدیم، یعنی همانند یک مسلمان واقعی عمل کرده‌ام.

حضرت رسول(ص) می‌فرمایند: از صغیر و کبیر حق را بپذیر ولو دشمن تو باشند. اصلاً زبان مشترک ما انسان‌ها همین است، با مردمی که اعتقادی به خدا ندارند، با مسیحیان، یهودیان و ... براساس عقل، حق‌پذیری و تسلیم در برابر حق سخن بگوییم.

چون عقل در همه انسان‌ها مشترک است، تنها زبان مشترک همه انسان‌ها حق‌پذیری براساس عقل است. پس اسلام یعنی تسلیم در برابر حق. از سوی دیگر تواضع نیز همین معنا را دارد.

امام کاظم (ع) فرمودند: «إنَّ لُقمانَ عليه السلام قالَ لاِبنِهِ: تَواضَع لِلحَقِّ تَكُن أعقَلَ النّاسِ، وإنَّ الكَيِّسَ لَدَى الحَقِّ يَسيرٌ؛ لقمان به پسرش گفت: «در برابر حق، فروتن باش تا عاقل‌ترينِ مردم باشى. زيرک و با هوش، در برابر حق، آرام است».

بالاترین تواضع این است که وقتی حق را شنیدیم چه به نفع ما باشد و چه به زیان ما آن را بپذیریم. پذیرش حقی که به نفع ما است کار آسانی است اما وقتی حق به نفع ما نیست، نباید در مقابل آن موضع بگیریم و مخالفت کنیم.

وقتی گفته می‌شود این پول متعلق به تو نیست، اگر سخن حقی بود باید آن را بپذیریم؛ در بسیاری از مواقع بر سر مسائل مالی است که حق و باطل خود را نشان می‌دهد. نماز و روزه برای بسیاری به عادت تبدیل شده است اما رعایت حق در مسائل مالی است که نشان می‌دهد یک فرد حقیقتاً خود را اصلاح کرده و مسلمان است.

لقمان به پسرش می‌گوید: تَواضَع لِلحَقِّ؛ پسرم نسبت به حق متواضع باش. نتیجه این تواضع این می‌شود که از هر کسی عاقل‌تر می‌شوی. بعد می‌فرمایند: انسان زیرک و عاقل که باشد وقتی سخن حق به میان می‌آید تسلیم حق می‌شود. فرد عاقل چون عاقل است در برابر حق اختیاری از خود ندارد و آن را بلافاصله می‌پذیرد.

زندگی‌هایی که براساس آن همه حرف حق را می‌پذیرند چه قدر انسانی، عقلانی و زیبا است. من اسیر انسان‌ها و کلمات نیستم و فقط 14 نفر ذوات مقدس هستند که با حق تطابق صد درصدی دارند بقیه افراد بهره‌هایی از حق برده‌اند، برخی بیشتر بهره برده‌اند و برخی کمتر.

فردی که تطابق صد درصدی با حق ندارد، انسانیتش به این است که تواضع که بهترین صفات، رأس عقل و بالاترین نشانه عقل است را داشته باشد. تکبر رأس الجهل است. تکبر یعنی در برابر حق زیر بار نروم؛ در درس‌‌گفتارهای بعدی آن را تشریح خواهیم کرد.

تکبر یعنی حق‌گریزی و تواضع یعنی حق‌پذیری. حضرت علی(ع) فرمودند: عاقل‌ترین مردم کسی است که در برابر حق خاضع و پذیراست. این علامت عقل است که نسبت به حق متواضع باشیم. پس اسلام یعنی تسلیم در برابر حق و تواضع یعنی پذیرش حق.

عاقبت شما به خیر؛ مسلمان باشیم و متواضع.